Η κίνηση των ιδεών. Επιστήμη, στοχασμός και τέχνη του 19ου αιώνα
Ο 19ος αιώνας είναι εποχή επιστημονικών ανακαλύψεων και νέων ιδεολογιών (εθνικό κίνημα, φιλελευθερισμός, θετικισμός, σοσιαλισμός). Στην τέχνη ο νεοκλασικισμός δίνει τη θέση του στον ρομαντισμό, στον ρεαλισμό και στις πρώτες μορφές του μοντερνισμού, ενώ η νέα Ελλάδα ακολουθεί τα ευρωπαϊκά ρεύματα.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Εισαγωγικό σημείωμα του κεφαλαίου: η δεύτερη φάση της Βιομηχανικής Επανάστασης αλλάζει κοινωνία, πολιτική και οικονομία· ο 20ός αιώνας φέρνει μεγάλες ανακαλύψεις αλλά και δύο παγκόσμιους πολέμους, ενώ η τέχνη ζει την περιπέτεια του μοντερνισμού.
Τον 19ο αιώνα ανεβαίνει η αστική τάξη, οι πόλεις μεγαλώνουν και η εργατική τάξη δυναμώνει. Δαρβίνος, Φάραντεϊ, Παστέρ και οι Κιουρί κάνουν τον άνθρωπο να πιστεύει ότι μπορεί να κατανοήσει και να δαμάσει τη φύση.
Οι μεγάλες ιδεολογίες: εθνικό κίνημα (Χέρντερ, Φίχτε), η διαλεκτική του Χέγκελ, ο φιλελευθερισμός του Μιλ, ο θετικισμός του Κοντ, ο ουτοπικός και ο επιστημονικός σοσιαλισμός του Μαρξ, ο κοινωνικός δαρβινισμός του Σπένσερ και ο «υπεράνθρωπος» του Νίτσε.
Στην τέχνη δεν υπάρχει ένα ενιαίο στιλ. Ο νεοκλασικισμός (Νταβίντ) προτιμά μέτρο και τάξη· ο ρομαντισμός (Γκόγια, Ντελακρουά, Τέρνερ) το συναίσθημα, το παρελθόν και τη φύση· ο ρεαλισμός (Κουρμπέ, Μιλέ, Ντομιέ) το καθημερινό.
Στο τέλος του αιώνα ιμπρεσιονισμός (Μονέ, Μανέ, Ρενουάρ), μεταϊμπρεσιονισμός (Σεζάν, Βαν Γκογκ, Γκογκέν) και αρ νουβό ανοίγουν τον δρόμο του μοντερνισμού. Ο καλλιτέχνης γίνεται ανεξάρτητος δημιουργός, ενώ το «Σαλόν των Απορριφθέντων» (1863) φιλοξενεί την πρωτοπορία.
Ο Ροντέν ανανεώνει τη γλυπτική· η αρχιτεκτονική περνά από τον νεοκλασικισμό και τον εκλεκτικισμό στον χάλυβα και στο γυαλί (Κρίσταλ Πάλας, Πύργος του Άιφελ). Στη λογοτεχνία ξεχωρίζουν Ουγκό, Μπάιρον, Φλομπέρ, Τολστόι, Ντοστογιέφσκι, Ίψεν, Τσέχοφ και οι συμβολιστές· στη μουσική ο Μπετόβεν, ο Σοπέν, ο Βέρντι και ο Βάγκνερ.
Στην Ελλάδα, μετά το 1830 και τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα (1834), κυριαρχεί ο νεοκλασικισμός ως σύνδεση με την αρχαιότητα. Η Σχολή του Μονάχου (Λύτρας, Βολανάκης, Γύζης), το Σχολείο των Τεχνών (1836) και ο γλύπτης Χαλεπάς σφραγίζουν την τέχνη.
Η Αθήνα αποκτά ευρωπαϊκή όψη με την «αθηναϊκή τριλογία» των αδελφών Χάνσεν. Στην ποίηση ξεχωρίζουν η Επτανησιακή Σχολή (Σολωμός, Κάλβος) και η Γενιά του 1880 (Παλαμάς)· στην πεζογραφία ο Ροΐδης και ηθογράφοι όπως ο Βιζυηνός και ο Παπαδιαμάντης.
Γιατί ο 19ος αιώνας λέγεται «αιώνας της επιστήμης»;
Γιατί η θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου, τα άλματα στον ηλεκτρομαγνητισμό και στη θερμοδυναμική, η σύγχρονη χημεία και η ιατρική (π.χ. Παστέρ) άλλαξαν τη ζωή: βελτιώθηκε η δημόσια υγεία, έπεσε η θνησιμότητα, αυξήθηκε ο πληθυσμός και η τεχνολογία έφερε νέα υλικά, μεταφορές και επικοινωνίες. Ο άνθρωπος απέκτησε αισιοδοξία ότι μπορεί να ελέγξει τη φύση.
Σε τι διαφέρει ο ρομαντισμός από τον ρεαλισμό;
Ο ρομαντισμός στηρίζεται στο συναίσθημα, στη φαντασία και στην ατομικότητα, και αντλεί θέματα από το ιστορικό παρελθόν των λαών, τη θρησκεία και τη φύση (Ντελακρουά, Ουγκό, Μπάιρον). Ο ρεαλισμός, από το 1850 περίπου, θέλει να δείξει την πραγματικότητα όπως είναι, το καθημερινό και το ταπεινό, χωρίς συναισθηματικές υπερβολές (Κουρμπέ, Φλομπέρ, Τολστόι).
Τι προσέφερε η Σχολή του Μονάχου στους Έλληνες ζωγράφους;
Η Ακαδημία του Μονάχου ήταν το κύριο κέντρο σπουδών για τους Έλληνες καλλιτέχνες. Ζωγράφοι όπως ο Λύτρας, ο Βολανάκης και ο Γύζης απέκτησαν εκεί στέρεη τεχνική και έγιναν οι δάσκαλοι της νεοελληνικής τέχνης, χωρίς να αντιγράφουν δουλικά τα ακαδημαϊκά πρότυπα.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.