Ο 20ός αιώνας αλλάζει την εικόνα του κόσμου με τη σχετικότητα, την κβαντική θεωρία, το DNA και τους υπολογιστές, γεννά τη μαζική κουλτούρα και ζει την περιπέτεια του μοντερνισμού στις τέχνες, από τον φοβισμό ως την ποπ αρτ. Η Ελλάδα συμμετέχει με τη Γενιά του 1930 και μεγάλους δημιουργούς σε κάθε τέχνη.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Επιστήμη: κβαντική θεωρία (Πλανκ, 1900), σχετικότητα (Αϊνστάιν, 1905 και 1916), πυρηνική ενέργεια και βόμβα (1945), εξερεύνηση του Διαστήματος (Σελήνη, 1969), πενικιλίνη, DNA (1953), τεστ Παπανικολάου, υπολογιστές και Διαδίκτυο (1991).
Φιλοσοφία: ο Μπερξόν τονίζει την ενόραση, ο Χούσερλ θεμελιώνει τη φαινομενολογία, οι Χάιντεγκερ και Σαρτρ τον υπαρξισμό· ακολουθούν η αναλυτική φιλοσοφία (Βιτγκενστάιν), ο Κύκλος της Βιέννης, η Σχολή της Φρανκφούρτης, ο δομισμός και ο μεταμοντερνισμός.
Η αστικοποίηση και ο καταναλωτισμός δημιουργούν τη μαζική κουλτούρα (ραδιόφωνο, σινεμά, τηλεόραση, αθλητισμός, διαφήμιση), ενώ οι νέοι των δεκαετιών 1960 και 1970 αποκτούν τη δική τους αντισυμβατική κουλτούρα.
Ζωγραφική του μοντερνισμού: φοβισμός και εξπρεσιονισμός (1905) με έμφαση στο χρώμα, κυβισμός (Πικάσο, 1908-1914), φουτουρισμός (1909), αφαίρεση (Καντίνσκι, Μοντριάν), ντανταϊσμός (1916) και σουρεαλισμός (1924) που εξερευνούν το ασυνείδητο.
Μετά το 1945 αναπτύσσονται ο αφηρημένος εξπρεσιονισμός (Πόλοκ), η ποπ αρτ (Ουόρχολ), οι εγκαταστάσεις, τα χάπενινγκ, η οπ αρτ, ο μινιμαλισμός και η εννοιακή τέχνη· μετά το 1980 ο μεταμοντερνισμός αναμειγνύει στιλ διαφορετικών εποχών.
Αρχιτεκτονική: το Μπάουχαους (Γκρόπιους) και το διεθνές στιλ (Λε Κορμπυζιέ, Μις βαν ντερ Ρόε) με απλότητα και λειτουργικότητα. Θέατρο: Πιραντέλο, Λόρκα, το επικό θέατρο του Μπρεχτ, το θέατρο του παραλόγου (Μπέκετ). Κινηματογράφος: από τους Λυμιέρ στον ομιλούντα (1927), στον νεορεαλισμό και στο «νέο κύμα». Μουσική: Στραβίνσκι, Σένμπεργκ, τζαζ και ροκ.
Στην Ελλάδα, μετά τους πρωτοπόρους Παρθένη, Μαλέα και Μπουζιάνη, η Γενιά του 1930 (Κόντογλου, Γκίκας, Εγγονόπουλος, Τσαρούχης) αναζητά την «ελληνικότητα» συνδυάζοντας μοντερνισμό με βυζαντινή και λαϊκή παράδοση· η Γενιά του 1960 στρέφεται στην αφαίρεση. Γλύπτες όπως ο Τόμπρος και ο Ζογγολόπουλος, αρχιτέκτονες όπως ο Πικιώνης και ο Κωνσταντινίδης.
Μουσική: Καλομοίρης, Μητρόπουλος, Σκαλκώτας, Χατζιδάκις, Θεοδωράκης, Κάλλας και το ρεμπέτικο. Θέατρο: Εθνικό Θέατρο και Θέατρο Τέχνης του Κουν. Σινεμά: Κακογιάννης, Κούνδουρος, Αγγελόπουλος. Λογοτεχνία: Καβάφης, Γενιά του 1930 (Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος), Καζαντζάκης· στοχαστές όπως ο Καστοριάδης.
Ποιες ανακαλύψεις του 20ού αιώνα άλλαξαν ριζικά την εικόνα μας για τον κόσμο;
Η κβαντική θεωρία του Πλανκ (1900) και η σχετικότητα του Αϊνστάιν (ειδική 1905, γενική 1916) θεμελίωσαν τη νέα φυσική· η έρευνα για το άτομο έφερε και την πυρηνική βόμβα (1945). Στη βιολογία η δομή του DNA (1953) οδήγησε στη χαρτογράφηση του γονιδιώματος, στην ιατρική η πενικιλίνη (1928) και το τεστ Παπανικολάου, στην τεχνολογία ο υπολογιστής και ο Παγκόσμιος Ιστός (1991).
Πώς διαμορφώθηκε η μαζική κουλτούρα;
Η αστικοποίηση και ο καταναλωτισμός έφεραν ομοιομορφία στη ζωή και στη συμπεριφορά. Η μαζική κουλτούρα απλώθηκε μέσω του λαϊκού Τύπου, του ραδιοφώνου, του σινεμά, της τηλεόρασης, του αθλητισμού, της μόδας και της διαφήμισης. Τις δεκαετίες 1960 και 1970 οι νέοι, με το κίνημα αμφισβήτησης, έφτιαξαν τη δική τους νεανική κουλτούρα, με κεντρικό ρόλο της ροκ μουσικής.
Γιατί ο μοντερνισμός θεωρείται επαναστατική δύναμη για την τέχνη;
Γιατί απελευθέρωσε τους καλλιτέχνες: διέλυσε την παραδοσιακή μορφή, πειραματίστηκε συνεχώς, εξερεύνησε το ασυνείδητο, έβαλε το αληθινό στη θέση του ωραίου και έκανε αυτόνομα το χρώμα, τη γραμμή και το σχήμα. Από αυτόν βγήκαν ο φοβισμός, ο εξπρεσιονισμός, ο κυβισμός, ο φουτουρισμός, η αφαίρεση, ο ντανταϊσμός και ο σουρεαλισμός.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.