Το κραχ της Νέας Υόρκης το 1929 έφερε πτωχεύσεις, ανεργία και κλονισμό της δημοκρατίας· στη Γερμανία άνοιξε τον δρόμο στον Χίτλερ, και διεθνώς η Κοινωνία των Εθνών αποδείχτηκε ανίσχυρη μπροστά στην Ιαπωνία, την Ιταλία και τη Γερμανία.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Γιατί
Η κατάρρευση του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης (αιτία της κρίσης)
Η ανεργία και η φτώχεια που ενίσχυσαν τους εχθρούς της δημοκρατίας (αιτία της ανόδου του ναζισμού)
Η αδυναμία της συλλογικής ασφάλειας απέναντι στις αυταρχικές δυνάμεις (αιτία της πτώσης της ΚΤΕ)
Τι έγινε
Η μεγάλη κρίση του 1929-1932 άρχισε όταν οι μετοχές στη Wall Street της Νέας Υόρκης έπεσαν ξαφνικά.
Ακολούθησαν χρεοκοπίες τραπεζών στις ΗΠΑ, φυγή αμερικανικών κεφαλαίων από την Ευρώπη, πτώση βιομηχανίας και εμπορίου και διάλυση του νομισματικού συστήματος (υποτίμηση της λίρας το 1931). Το 1932 υπήρχαν πάνω από 30 εκατομμύρια άνεργοι.
Η κρίση πλήγωσε το φιλελεύθερο οικονομικό πρότυπο και την κοινοβουλευτική δημοκρατία, ενώ ενθάρρυνε τους εχθρούς της, τη σταλινική ΕΣΣΔ, τη φασιστική Ιταλία και τους οπαδούς τους σε κάθε χώρα.
Στη Γερμανία οι ναζί του Χίτλερ ανέβηκαν από 2,6% (1928) σε 44% (Μάρτιος 1933), με τη βοήθεια της βίας και της ανοχής των μετριοπαθών. Το 1934 ο Χίτλερ κατάργησε τη δημοκρατία και έγινε πρόεδρος ενός ενιαίου Ράιχ.
Η προπαγάνδα του Γκέμπελς, η ανάκαμψη της οικονομίας, η μείωση της ανεργίας και η τρομοκρατία της Γκεστάπο και των Ες-Ες του Χίμλερ εξηγούν την ολοκληρωτική επικράτηση του ναζισμού.
Κατά τον «Αγών μου» (1924) οι Γερμανοί ως «Άρειοι» έπρεπε να ενώσουν όσους είχαν ίδια γλώσσα και αίμα και να κερδίσουν «ζωτικό χώρο» στην Ανατολή.
Η ΚΤΕ δεν σταμάτησε την Ιαπωνία στη Μαντζουρία (1931), απέτυχε στον αφοπλισμό και δεν τιμώρησε την Ιταλία για την Αιθιοπία. Η αποχώρηση της Ιαπωνίας και της Γερμανίας άνοιξε τον δρόμο προς τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τι άλλαξε
Πάνω από 30 εκατομμύρια άνεργοι το 1932
Κλονισμός της φιλελεύθερης δημοκρατίας στην Ευρώπη
Ναζιστική δικτατορία στη Γερμανία
Κατάρρευση της ΚΤΕ και πορεία προς νέο παγκόσμιο πόλεμο
Πρόσωπα
Αδόλφος Χίτλερ
ηγέτης των ναζί, καγκελάριος, πρόεδρος του Ράιχ 1934
Γκέμπελς
υπεύθυνος για τη ναζιστική προπαγάνδα
Χίμλερ
επικεφαλής των Ες-Ες και της Γκεστάπο
David Low
Βρετανός γελοιογράφος (γελοιογραφία του 1933)
John Simon
Βρετανός υπουργός Εξωτερικών στη γελοιογραφία
John Maynard Keynes
οικονομολόγος, για ανεργία και άνιση κατανομή
Τζον Στάινμπεκ
συγγραφέας, «Τα σταφύλια της οργής»
Όροι
κραχ του 1929
κατάρρευση του χρηματιστηρίου Νέας Υόρκης
τραπεζικές πτωχεύσεις
πρώτη συνέπεια της κρίσης στις ΗΠΑ
απόσυρση κεφαλαίων
τα αμερικανικά χρήματα φεύγουν από Ευρώπη
υποτίμηση της λίρας
1931, διάλυση νομισματικού συστήματος
ανεργία του 1932
πάνω από 30 εκατ., 5 εκατ. στη Γερμανία
Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα
το ναζιστικό κόμμα του Χίτλερ
καγκελάριος
επικεφαλής της γερμανικής κυβέρνησης
Ράιχ
το ενιαίο γερμανικό κράτος του Χίτλερ
Γκεστάπο
μυστική αστυνομία του ναζιστικού κράτους
Ες-Ες
ένοπλο σώμα του ναζιστικού κόμματος
«Ο Αγών μου»
βιβλίο του Χίτλερ, 1924
«Άρειοι»
η «καθαρή φυλή» κατά τον ναζισμό
ζωτικός χώρος
εδάφη στην Ανατολή για τους Γερμανούς
συλλογική ασφάλεια
σύστημα της ΚΤΕ, απέτυχε στη δεκαετία 1930
Μαντζουρία
ιαπωνικό προτεκτοράτο από το 1931
προτεκτοράτο
χώρα υπό την προστασία ισχυρότερου κράτους
Αιθιοπία
κατακτήθηκε από την Ιταλία χωρίς κυρώσεις
γενικός αφοπλισμός
σχέδιο της ΚΤΕ που ματαιώθηκε
Χρονολογίες
1924
Ο Χίτλερ γράφει τον «Αγών μου»
1928
Οι ναζί παίρνουν μόλις 2,6% στις εκλογές
1929
Κατάρρευση του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης
1931
Η Ιαπωνία καταλαμβάνει τη Μαντζουρία
1932
Πάνω από 30 εκατομμύρια άνεργοι στον κόσμο
1933
Οι ναζί φτάνουν στο 44% (Μάρτιος)
1934
Κατάργηση της δημοκρατίας, ο Χίτλερ πρόεδρος του Ράιχ
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Ποιες ήταν οι συνέπειες της κρίσης του 1929;
Ξεκίνησε με απότομη κατάρρευση των μετοχών στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Ακολούθησαν χρεοκοπίες τραπεζών στις ΗΠΑ, απόσυρση αμερικανικών κεφαλαίων από την Ευρώπη και κυρίως από τη Γερμανία, πτώση παραγωγής και εμπορίου και νομισματικό χάος, με υποτίμηση της στερλίνας το 1931. Το 1932 οι άνεργοι ξεπερνούσαν τα 30 εκατομμύρια, 5 μόνο στη Γερμανία.
Πώς ανέβηκε ο Χίτλερ στην εξουσία;
Το κόμμα του είχε μόλις 2,6% το 1928, αλλά μετά την κρίση έφτασε στο 44% τον Μάρτιο του 1933. Χρησιμοποίησε και βία ένστολων οπαδών, που τα κρατικά όργανα ανέχονταν, ενώ τα μετριοπαθή κόμματα τον ανέχτηκαν από κοινό φόβο για τον κομμουνισμό. Ως καγκελάριος κατάργησε το 1934, και με δημοψήφισμα, τη δημοκρατία και έγινε πρόεδρος του Ράιχ με όλες τις εξουσίες.
Γιατί απέτυχε η Κοινωνία των Εθνών;
Η συλλογική ασφάλεια δεν μπόρεσε να σταματήσει τις αυταρχικές δυνάμεις: η ΚΤΕ δεν εμπόδισε την ιαπωνική κατάληψη της Μαντζουρίας (1931), τα σχέδια για γενικό αφοπλισμό ναυάγησαν και η ιταλική εισβολή στην Αιθιοπία έμεινε χωρίς τις κυρώσεις που προβλέπονταν. Η Ιαπωνία και έπειτα η Γερμανία αποχώρησαν από τον οργανισμό.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.