Το Ανατολικό Ζήτημα και ο Κριμαϊκός Πόλεμος

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Γιατί

• Κριμαϊκός Πόλεμος: η διαμάχη για τους Αγίους Τόπους ανάμεσα σε ορθόδοξους και καθολικούς.
• Κριμαϊκός Πόλεμος: η απαίτηση της Ρωσίας να προστατεύει όλους τους ορθόδοξους της αυτοκρατορίας, κάτι σαν συγκυριαρχία με τον σουλτάνο.
• Κριμαϊκός Πόλεμος: η είσοδος του ρωσικού στρατού στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (1853).

Τι έγινε

1. Η οθωμανική παρακμή ξεκινά τον 17ο αιώνα: τελευταία μεγάλη κατάκτηση η Κρήτη (1669), τέλος της προέλασης η αποτυχία μπροστά στη Βιέννη (1683). Στους Αψβούργους προστίθενται οι Ρώσοι ως αντίπαλοι.
2. Τον 18ο αιώνα Αυστρία και Ρωσία σχεδιάζουν την εκδίωξη των Οθωμανών από την Ευρώπη, ιδίως επί Μεγάλης Αικατερίνης (1762-1796).
3. Νέα φάση ανοίγει με την κατάληψη των Επτανήσων από τους Γάλλους (1797) και την εκστρατεία του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο (1798): ο ρωσικός στόλος περνά για πρώτη φορά τα Στενά και οι Βρετανοί νικούν στο Αμπουκίρ.
4. Ο ρωσοτουρκικός πόλεμος του 1828-1829 φέρνει τη Συνθήκη της Αδριανούπολης και την αυτονομία της Σερβίας· η Ελλάδα γίνεται ανεξάρτητη το 1830.
5. Στη σύγκρουση του σουλτάνου με τον Μεχμέτ Αλή η Ρωσία στέλνει στόλο στον Βόσπορο· με τη Συνθήκη του Χουνκιάρ Ισκελεσί (1833) κερδίζει προνομιακή θέση στα Στενά, που χάνει με τη Σύμβαση των Στενών του Λονδίνου (1841).
6. Το 1850 διαμάχη ορθόδοξων και καθολικών μοναχών για τους Αγίους Τόπους φέρνει αντιμέτωπους τον Νικόλαο Α΄ και τον Ναπολέοντα Γ΄. Η Ρωσία ζητά προστασία όλων των ορθοδόξων (επικαλούμενη το Κιουτσούκ Καϊναρτζή) και το 1853 μπαίνει στις Ηγεμονίες.
7. Βρετανία και Γαλλία συμμαχούν με την Πύλη (1854) και πολεμούν στην Κριμαία· πέφτει η Σεβαστούπολη (1855). Στην Ελλάδα η κοινή γνώμη είναι φιλορωσική και ξεσπούν εξεγέρσεις σε Θεσσαλία, Ήπειρο, Χαλκιδική, όμως οι Δυτικοί αναγκάζουν τον Όθωνα να αλλάξει κυβέρνηση.
8. Με το Χάτι Χουμαγιούν (Φεβρουάριος 1856) ο σουλτάνος υπόσχεται ισότητα όλων των υπηκόων (Τανζιμάτ) και με τη Συνθήκη των Παρισίων (Μάρτιος 1856) η Πύλη μπαίνει στη λέσχη των μεγάλων δυνάμεων υπό βρετανική προστασία.

Τι άλλαξε

• Ήττα και ταπείνωση της Ρωσίας.
• Ο Εύξεινος Πόντος ουδέτερη θάλασσα, χωρίς πολεμικά πλοία.
• Η Οθωμανική Αυτοκρατορία γίνεται δεκτή στο σύστημα των μεγάλων δυνάμεων.
• Στην Ελλάδα: καταστολή των εξεγέρσεων και φιλοδυτική κυβέρνηση υπό πίεση Βρετανίας και Γαλλίας.

Πρόσωπα

Μεγάλη Αικατερίνη

αυτοκράτειρα της Ρωσίας (1762-1796)

Ναπολέων

κατέλαβε τα Επτάνησα, εκστράτευσε στην Αίγυπτο

Μεχμέτ Αλή

πασάς της Αιγύπτου, πολέμησε τον σουλτάνο

Μαχμούτ Β΄

σουλτάνος, νέα σύγκρουση με τον Μεχμέτ Αλή (1839)

Νικόλαος Α΄

τσάρος, προστάτης των ορθοδόξων μοναχών

Ναπολέων Γ΄

αυτοκράτορας της Γαλλίας, προστάτης των καθολικών

Αβδούλ Μετζίτ

σουλτάνος την εποχή του Κριμαϊκού Πολέμου

Όθων

υποχρεώθηκε σε φιλοδυτική κυβέρνηση

Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ

Αγγλίδα νοσοκόμα των τραυματιών της Κριμαίας

Όροι

Ανατολικό Ζήτημα

ποιος θα πάρει τη θέση των Οθωμανών

πολιορκία της Βιέννης

1683, τέλος της οθωμανικής προέλασης

Πύλη

η οθωμανική κυβέρνηση

Στενά

Βόσπορος και Δαρδανέλλια

Αμπουκίρ

βρετανική νίκη επί των Γάλλων (1798)

Συνθήκη Αδριανούπολης

1829, αυτονομία της Σερβίας

Συνθήκη Χουνκιάρ Ισκελεσί

1833, προνόμια της Ρωσίας στα Στενά

Σύμβαση των Στενών

Λονδίνο 1841, τέλος ρωσικών προνομίων

Κιουτσούκ Καϊναρτζή

συνθήκη του 1774

Άγιοι Τόποι

αφορμή για την κρίση του 1850

Κριμαϊκός Πόλεμος

Ρωσία κατά Πύλης, Βρετανίας, Γαλλίας

Σεβαστούπολη

έπεσε στους Δυτικούς το 1855

Συνθήκη των Παρισίων

30 Μαρτίου 1856, τέλος του πολέμου

Χάτι Χουμαγιούν

διάταγμα ισότητας των υπηκόων (1856)

Τανζιμάτ

οθωμανικές μεταρρυθμίσεις

κατοχή του Πειραιά

αγγλογαλλικά αντίποινα (1854)

φιλορωσισμός

ρεύμα της ελληνικής κοινής γνώμης