Η Ελληνική Επανάσταση του 1821: ένα μήνυμα ελευθερίας για την Ευρώπη

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Γιατί

• Οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης και ο Διαφωτισμός διαμόρφωσαν το εθνικό κίνημα των Ελλήνων.
• Η Φιλική Εταιρεία προετοίμασε και ξεκίνησε την εξέγερση.
• Η αποστασία του Αλή πασά απέσπασε τουρκικό στρατό από την Πελοπόννησο και αποδέσμευσε αρματολούς και κλέφτες.
• Η απόσταση από την Κωνσταντινούπολη και η εθνική ομοιογένεια ευνόησαν την επικράτηση στον Νότο.

Τι έγινε

1. Το ελληνικό εθνικό κίνημα (Εθνική Παλιγγενεσία) ήταν και πολιτικό: ζητούσε ανεξάρτητο κράτος με αντιπροσωπευτικούς θεσμούς. Στηρίχτηκε στη σύνδεση με τους αρχαίους, στην ταύτιση με την Ευρώπη και στην καταγγελία της οθωμανικής εξουσίας ως παράνομης.
2. Η Φιλική Εταιρεία (Οδησσός 1814: Ξάνθος, Σκουφάς, Τσακάλωφ) μύησε πολλούς Έλληνες, αλλά ο Καποδίστριας αρνήθηκε την ηγεσία· το 1820 την ανέλαβε ο Φαναριώτης Αλέξανδρος Υψηλάντης, αξιωματικός του τσάρου.
3. Τον Φεβρουάριο του 1821 ο Υψηλάντης περνά τον Προύθο στη Μολδαβία. Ο τσάρος καταδικάζει το κίνημα, οι ντόπιοι εγκαταλείπουν τους Έλληνες και ο Ιερός Λόχος διαλύεται στο Δραγατσάνι (Ιούνιος 1821)· ο Υψηλάντης πεθαίνει φυλακισμένος στην Αυστρία (1828).
4. Τον Μάρτιο του 1821 ξεσηκώνονται Πελοπόννησος, Στερεά, νησιά, Μακεδονία, Κρήτη. Πρώτες μάχες: Αλαμάνα (θάνατος Διάκου), Χάνι της Γραβιάς (Ανδρούτσος), Βαλτέτσι (Κολοκοτρώνης)· τον Σεπτέμβριο πέφτει η Τριπολιτσά.
5. Ο απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ και η σφαγή της Χίου (1822) στερέωσαν την Επανάσταση και γέννησαν τον φιλελληνισμό. Ο Κολοκοτρώνης συντρίβει τον Δράμαλη στα Δερβενάκια (1822), ο Κανάρης πυρπολεί τη ναυαρχίδα στη Χίο, ο Μπότσαρης πέφτει στο Κεφαλόβρυσο (1823).
6. Από το 1824 ο αιγυπτιακός στρατός του Ιμπραήμ καίει Κάσο και Ψαρά και ερημώνει την Πελοπόννησο (1825). Με τον Κιουταχή πολιορκεί το Μεσολόγγι, που πέφτει με την Έξοδο (Απρίλιος 1826)· ο Καραϊσκάκης νικά στην Αράχοβα.
7. Πολιτικά, την εξουσία κράτησαν οι παλιοί πρόκριτοι, αρχιερείς και καπετάνιοι· συγκρούστηκαν με τον Δημήτριο Υψηλάντη και τους Φιλικούς και ξέσπασαν εμφύλιοι (1824). Η Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου ψήφισε το Προσωρινό Πολίτευμα (1822) και καθιέρωσε τη λαϊκή κυριαρχία.
8. Το Ναβαρίνο (1827) έκρινε τον Αγώνα. Ο Καποδίστριας κυβερνά από το 1828 ως τη δολοφονία του (1831). Το Πρωτόκολλο του 1830 δίνει ανεξαρτησία υπό την εγγύηση Βρετανίας, Γαλλίας, Ρωσίας· το 1832 η Ελλάδα γίνεται μοναρχία με βασιλιά τον Όθωνα.

Τι άλλαξε

• Ίδρυση ανεξάρτητου ελληνικού κράτους (1830), μικρού σε έκταση: Στερεά, Πελοπόννησος, Κυκλάδες.
• Εγγύηση και εποπτεία της χώρας από Βρετανία, Γαλλία και Ρωσία.
• Φιλελεύθερη κληρονομιά: η λαϊκή κυριαρχία και η αιρετή εξουσία ως μόνη νόμιμη.
• Πολλοί Έλληνες έμειναν αλύτρωτοι, κάτι που γέννησε τη Μεγάλη Ιδέα.
• Η Επανάσταση έδωσε παράδειγμα και ώθηση στα εθνικά κινήματα της Ευρώπης.

Πρόσωπα

Εμμανουήλ Ξάνθος

ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας

Νικόλαος Σκουφάς

ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας

Αθανάσιος Τσακάλωφ

ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας

Ιωάννης Καποδίστριας

αρνήθηκε την ηγεσία, πρώτος κυβερνήτης (1828-1831)

Αλέξανδρος Υψηλάντης

αρχηγός της Φιλικής, επανάσταση στις Ηγεμονίες

Αλέξανδρος Α΄

τσάρος, καταδίκασε την επανάσταση στις Ηγεμονίες

Βλαδιμηρέσκου

Βλάχος αρχηγός, εκτελέστηκε για συνεννόηση με Τούρκους

Γεωργάκης Ολύμπιος

ανατινάχτηκε στη Μονή Σέκου (1821)

Αθανάσιος Διάκος

πιάστηκε στην Αλαμάνα και θανατώθηκε (1821)

Οδυσσέας Ανδρούτσος

άμυνα στο Χάνι της Γραβιάς (1821)

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης

Βαλτέτσι, Τριπολιτσά, Δερβενάκια

Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης

κήρυξε την επανάσταση στη Μάνη

Παπαφλέσσας

οπλαρχηγός, σκοτώθηκε στο Μανιάκι (1825)

Παλαιών Πατρών Γερμανός

μητροπολίτης, ξεσήκωσε την Πάτρα

Εμμανουήλ Παππάς

ηγέτης της επανάστασης στη Χαλκιδική

Γρηγόριος Ε΄

Πατριάρχης, απαγχονίστηκε από τον σουλτάνο (1821)

Κωνσταντίνος Κανάρης

Ψαριανός πυρπολητής της ναυαρχίδας (1822)

Μάρκος Μπότσαρης

Σουλιώτης, σκοτώθηκε στο Κεφαλόβρυσο (1823)

Μαχμούτ πασάς Δράμαλης

η στρατιά του διαλύθηκε στα Δερβενάκια

Ιμπραήμ πασάς

αρχηγός του αιγυπτιακού στρατού

Κιουταχής

Οθωμανός στρατηγός, πολιόρκησε το Μεσολόγγι

Γεώργιος Καραϊσκάκης

νικητής στην Αράχοβα (1826)

Λόρδος Μπάυρον

Άγγλος ποιητής φιλέλληνας, πέθανε στο Μεσολόγγι

Δημήτριος Υψηλάντης

αδελφός του Αλέξανδρου, αντίπαλος των προκρίτων

Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα

πρωταγωνίστρια του ναυτικού αγώνα

Όθων

Βαυαρός πρίγκιπας, πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας

Όροι

Φιλική Εταιρεία

μυστική οργάνωση, Οδησσός 1814

Εθνική Παλιγγενεσία

το εθνικό κίνημα των Ελλήνων

Παραδουνάβιες Ηγεμονίες

Μολδαβία και Βλαχία

Φαναριώτες

ισχυροί Έλληνες του Φαναριού

Ιερός Λόχος

νέοι εθελοντές, ήττα στο Δραγατσάνι

Δερβενάκια

διάλυση της στρατιάς του Δράμαλη (1822)

σφαγή της Χίου

Απρίλιος 1822, κύμα φιλελληνισμού

φιλελληνισμός

κίνημα υποστήριξης του Αγώνα στην Ευρώπη

Έξοδος του Μεσολογγίου

10/11 Απριλίου 1826

Ναυμαχία του Ναβαρίνου

οι τρεις δυνάμεις νικούν, Οκτώβριος 1827

πρόκριτοι

τοπικοί άρχοντες πριν την Επανάσταση

Πελοποννησιακή Γερουσία

τοπική επαναστατική αρχή (1821)

Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου

πρώτο σύνταγμα, Ιανουάριος 1822

Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος

το σύνταγμα της Επιδαύρου (1822)

λαϊκή κυριαρχία

νόμιμη μόνο η εξουσία που εκλέγει ο λαός

δάνεια της Ανεξαρτησίας

αγγλικά δάνεια του 1824 και 1825

γαλλικό, αγγλικό, ρωσικό κόμμα

τα πρώτα ελληνικά κόμματα

Πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας

Λονδίνο, 3 Φεβρουαρίου 1830

Μεγάλη Ιδέα

απελευθέρωση όλων των αλύτρωτων Ελλήνων

αλύτρωτοι Έλληνες

Έλληνες έξω από το ελεύθερο κράτος