Η Ελληνική Επανάσταση του 1821: ένα μήνυμα ελευθερίας για την Ευρώπη
Η Επανάσταση του 1821, που οργάνωσε η Φιλική Εταιρεία, ήταν εθνικό και πολιτικό κίνημα: ζητούσε ανεξάρτητο κράτος και ευνομούμενη πολιτεία. Από τις Ηγεμονίες και την Πελοπόννησο ως το Ναβαρίνο και το Πρωτόκολλο του 1830, γεννήθηκε το πρώτο ανεξάρτητο εθνικό κράτος των Ελλήνων.
Γ΄ Λυκείου · Ιστορία Γενικής Παιδείας · Ενοτητα Α΄ 3 · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Γιατί
Οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης και ο Διαφωτισμός διαμόρφωσαν το εθνικό κίνημα των Ελλήνων.
Η Φιλική Εταιρεία προετοίμασε και ξεκίνησε την εξέγερση.
Η αποστασία του Αλή πασά απέσπασε τουρκικό στρατό από την Πελοπόννησο και αποδέσμευσε αρματολούς και κλέφτες.
Η απόσταση από την Κωνσταντινούπολη και η εθνική ομοιογένεια ευνόησαν την επικράτηση στον Νότο.
Τι έγινε
Το ελληνικό εθνικό κίνημα (Εθνική Παλιγγενεσία) ήταν και πολιτικό: ζητούσε ανεξάρτητο κράτος με αντιπροσωπευτικούς θεσμούς. Στηρίχτηκε στη σύνδεση με τους αρχαίους, στην ταύτιση με την Ευρώπη και στην καταγγελία της οθωμανικής εξουσίας ως παράνομης.
Η Φιλική Εταιρεία (Οδησσός 1814: Ξάνθος, Σκουφάς, Τσακάλωφ) μύησε πολλούς Έλληνες, αλλά ο Καποδίστριας αρνήθηκε την ηγεσία· το 1820 την ανέλαβε ο Φαναριώτης Αλέξανδρος Υψηλάντης, αξιωματικός του τσάρου.
Τον Φεβρουάριο του 1821 ο Υψηλάντης περνά τον Προύθο στη Μολδαβία. Ο τσάρος καταδικάζει το κίνημα, οι ντόπιοι εγκαταλείπουν τους Έλληνες και ο Ιερός Λόχος διαλύεται στο Δραγατσάνι (Ιούνιος 1821)· ο Υψηλάντης πεθαίνει φυλακισμένος στην Αυστρία (1828).
Τον Μάρτιο του 1821 ξεσηκώνονται Πελοπόννησος, Στερεά, νησιά, Μακεδονία, Κρήτη. Πρώτες μάχες: Αλαμάνα (θάνατος Διάκου), Χάνι της Γραβιάς (Ανδρούτσος), Βαλτέτσι (Κολοκοτρώνης)· τον Σεπτέμβριο πέφτει η Τριπολιτσά.
Ο απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ και η σφαγή της Χίου (1822) στερέωσαν την Επανάσταση και γέννησαν τον φιλελληνισμό. Ο Κολοκοτρώνης συντρίβει τον Δράμαλη στα Δερβενάκια (1822), ο Κανάρης πυρπολεί τη ναυαρχίδα στη Χίο, ο Μπότσαρης πέφτει στο Κεφαλόβρυσο (1823).
Από το 1824 ο αιγυπτιακός στρατός του Ιμπραήμ καίει Κάσο και Ψαρά και ερημώνει την Πελοπόννησο (1825). Με τον Κιουταχή πολιορκεί το Μεσολόγγι, που πέφτει με την Έξοδο (Απρίλιος 1826)· ο Καραϊσκάκης νικά στην Αράχοβα.
Πολιτικά, την εξουσία κράτησαν οι παλιοί πρόκριτοι, αρχιερείς και καπετάνιοι· συγκρούστηκαν με τον Δημήτριο Υψηλάντη και τους Φιλικούς και ξέσπασαν εμφύλιοι (1824). Η Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου ψήφισε το Προσωρινό Πολίτευμα (1822) και καθιέρωσε τη λαϊκή κυριαρχία.
Το Ναβαρίνο (1827) έκρινε τον Αγώνα. Ο Καποδίστριας κυβερνά από το 1828 ως τη δολοφονία του (1831). Το Πρωτόκολλο του 1830 δίνει ανεξαρτησία υπό την εγγύηση Βρετανίας, Γαλλίας, Ρωσίας· το 1832 η Ελλάδα γίνεται μοναρχία με βασιλιά τον Όθωνα.
Εγγύηση και εποπτεία της χώρας από Βρετανία, Γαλλία και Ρωσία.
Φιλελεύθερη κληρονομιά: η λαϊκή κυριαρχία και η αιρετή εξουσία ως μόνη νόμιμη.
Πολλοί Έλληνες έμειναν αλύτρωτοι, κάτι που γέννησε τη Μεγάλη Ιδέα.
Η Επανάσταση έδωσε παράδειγμα και ώθηση στα εθνικά κινήματα της Ευρώπης.
Πρόσωπα
Εμμανουήλ Ξάνθος
ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας
Νικόλαος Σκουφάς
ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας
Αθανάσιος Τσακάλωφ
ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας
Ιωάννης Καποδίστριας
αρνήθηκε την ηγεσία, πρώτος κυβερνήτης (1828-1831)
Αλέξανδρος Υψηλάντης
αρχηγός της Φιλικής, επανάσταση στις Ηγεμονίες
Αλέξανδρος Α΄
τσάρος, καταδίκασε την επανάσταση στις Ηγεμονίες
Βλαδιμηρέσκου
Βλάχος αρχηγός, εκτελέστηκε για συνεννόηση με Τούρκους
Γεωργάκης Ολύμπιος
ανατινάχτηκε στη Μονή Σέκου (1821)
Αθανάσιος Διάκος
πιάστηκε στην Αλαμάνα και θανατώθηκε (1821)
Οδυσσέας Ανδρούτσος
άμυνα στο Χάνι της Γραβιάς (1821)
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης
Βαλτέτσι, Τριπολιτσά, Δερβενάκια
Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης
κήρυξε την επανάσταση στη Μάνη
Παπαφλέσσας
οπλαρχηγός, σκοτώθηκε στο Μανιάκι (1825)
Παλαιών Πατρών Γερμανός
μητροπολίτης, ξεσήκωσε την Πάτρα
Εμμανουήλ Παππάς
ηγέτης της επανάστασης στη Χαλκιδική
Γρηγόριος Ε΄
Πατριάρχης, απαγχονίστηκε από τον σουλτάνο (1821)
Κωνσταντίνος Κανάρης
Ψαριανός πυρπολητής της ναυαρχίδας (1822)
Μάρκος Μπότσαρης
Σουλιώτης, σκοτώθηκε στο Κεφαλόβρυσο (1823)
Μαχμούτ πασάς Δράμαλης
η στρατιά του διαλύθηκε στα Δερβενάκια
Ιμπραήμ πασάς
αρχηγός του αιγυπτιακού στρατού
Κιουταχής
Οθωμανός στρατηγός, πολιόρκησε το Μεσολόγγι
Γεώργιος Καραϊσκάκης
νικητής στην Αράχοβα (1826)
Λόρδος Μπάυρον
Άγγλος ποιητής φιλέλληνας, πέθανε στο Μεσολόγγι
Δημήτριος Υψηλάντης
αδελφός του Αλέξανδρου, αντίπαλος των προκρίτων
Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα
πρωταγωνίστρια του ναυτικού αγώνα
Όθων
Βαυαρός πρίγκιπας, πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας
Όροι
Φιλική Εταιρεία
μυστική οργάνωση, Οδησσός 1814
Εθνική Παλιγγενεσία
το εθνικό κίνημα των Ελλήνων
Παραδουνάβιες Ηγεμονίες
Μολδαβία και Βλαχία
Φαναριώτες
ισχυροί Έλληνες του Φαναριού
Ιερός Λόχος
νέοι εθελοντές, ήττα στο Δραγατσάνι
Δερβενάκια
διάλυση της στρατιάς του Δράμαλη (1822)
σφαγή της Χίου
Απρίλιος 1822, κύμα φιλελληνισμού
φιλελληνισμός
κίνημα υποστήριξης του Αγώνα στην Ευρώπη
Έξοδος του Μεσολογγίου
10/11 Απριλίου 1826
Ναυμαχία του Ναβαρίνου
οι τρεις δυνάμεις νικούν, Οκτώβριος 1827
πρόκριτοι
τοπικοί άρχοντες πριν την Επανάσταση
Πελοποννησιακή Γερουσία
τοπική επαναστατική αρχή (1821)
Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου
πρώτο σύνταγμα, Ιανουάριος 1822
Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος
το σύνταγμα της Επιδαύρου (1822)
λαϊκή κυριαρχία
νόμιμη μόνο η εξουσία που εκλέγει ο λαός
δάνεια της Ανεξαρτησίας
αγγλικά δάνεια του 1824 και 1825
γαλλικό, αγγλικό, ρωσικό κόμμα
τα πρώτα ελληνικά κόμματα
Πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας
Λονδίνο, 3 Φεβρουαρίου 1830
Μεγάλη Ιδέα
απελευθέρωση όλων των αλύτρωτων Ελλήνων
αλύτρωτοι Έλληνες
Έλληνες έξω από το ελεύθερο κράτος
Χρονολογίες
1814
Ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας στην Οδησσό
1820
Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης αρχηγός της Φιλικής
1821
Άλωση της Τριπολιτσάς (23 Σεπτεμβρίου)
1822
Μάχη στα Δερβενάκια (26-28 Ιουλίου)
1823
Θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη στο Κεφαλόβρυσο
1825
Ο Ιμπραήμ αποβιβάζεται στην Πελοπόννησο
1826
Έξοδος του Μεσολογγίου (10/11 Απριλίου)
1827
Ναυμαχία του Ναβαρίνου (20 Οκτωβρίου)
1830
Πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας της Ελλάδας
1832
Ο Όθων βασιλιάς της Ελλάδας
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Γιατί ο Καποδίστριας αρνήθηκε την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας;
Έκρινε ότι οι συνθήκες δεν ευνοούσαν ένα τέτοιο εγχείρημα και, ως διπλωμάτης της Ρωσίας, δεν συμφωνούσε με τις ριζοσπαστικές ιδέες της Εταιρείας. Πίστευε επίσης ότι μια ανοιχτή ρωσική στήριξη θα έστρεφε τις άλλες δυνάμεις κατά της ελληνικής υπόθεσης. Έτσι την ηγεσία ανέλαβε το 1820 ο Αλέξανδρος Υψηλάντης.
Πώς αντέδρασαν οι μεγάλες δυνάμεις στην Επανάσταση και πώς απάντησαν οι Έλληνες;
Στην αρχή αρνητικά, γιατί η Επανάσταση απειλούσε την ακεραιότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη νομιμότητα της παλινόρθωσης. Οι Έλληνες υποστήριξαν ότι ο σουλτάνος ήταν παράνομος κυρίαρχος, ότι δεν ήταν «αποστάτες» και ότι αγωνίζονταν να αποκαταστήσουν τη νομιμότητα, επικαλούμενοι και την εθνική αυτοδιάθεση και τη λαϊκή κυριαρχία.
Τι έκρινε τελικά την έκβαση της Επανάστασης;
Μετά την καταστροφή της Πελοποννήσου από τον Ιμπραήμ και την πτώση του Μεσολογγίου, οι Βρετανία, Γαλλία και Ρωσία επενέβησαν: στο Ναβαρίνο (Οκτώβριος 1827) κατέστρεψαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο. Ακολούθησαν τα πρωτόκολλα του Λονδίνου και το Πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας (1830) υπό την εγγύηση των τριών δυνάμεων.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.