απορία; ΟΤΑΝ ΕΧΕΙΣ ΑΠΟΡΙΑ
Α2

Είδη συλλογισμών

Πώς ο νους φτάνει σε ένα συμπέρασμα: ο παραγωγικός, ο επαγωγικός και ο αναλογικός συλλογισμός, και η διαίρεση σε κατηγορικούς, υποθετικούς και διαζευκτικούς, με τη διαφορά ανάμεσα στον τυπικό συλλογισμό και στο επιχείρημα ενός κειμένου.

Γ΄ Λυκείου · Έκφραση-Έκθεση · Ενοτητα Α2 · 15 λεπτά

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου ↗

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

  1. Ο συλλογισμός είναι η διαδικασία με την οποία ο νους στήνει ένα επιχείρημα.
  2. Παραγωγικός: από κάτι γενικό (αρχή, ορισμό, κανόνα) σε κάτι ειδικό. Αν ο κανόνας ισχύει, το συμπέρασμα είναι βέβαιο.
  3. Επαγωγικός: από τις επιμέρους περιπτώσεις στον γενικό κανόνα. Το συμπέρασμα είναι συνήθως πιθανολογικό.
  4. Αναλογικός: από επιμέρους σε επιμέρους, με βάση μια ομοιότητα. Είναι ο πιο αδύναμος και θέλει προσοχή.
  5. Με βάση τη μορφή των προκειμένων: κατηγορικοί (απλές διαπιστώσεις), υποθετικοί (με «αν»), διαζευκτικοί (με «ή ... ή»).
  6. Ο τυπικός συλλογισμός της λογικής είναι σύντομος και στεγνός· το επιχείρημα σε ένα κείμενο απλώνεται, στολίζεται με παραδείγματα και δεν δείχνει πάντα καθαρά τις προκείμενες.
  7. Στην ανάλυση κειμένου δεν κυνηγάς τον τέλειο τυπικό συλλογισμό· παρακολουθείς τη συλλογιστική πορεία του συγγραφέα για να κρίνεις πόσο αποδεικνύει.

Όροι

συλλογισμός
η πορεία του νου προς ένα συμπέρασμα
παραγωγικός συλλογισμός
από το γενικό στο ειδικό
επαγωγικός συλλογισμός
από τα επιμέρους στο γενικό
αναλογικός συλλογισμός
από επιμέρους σε επιμέρους, με ομοιότητα
κατηγορικός συλλογισμός
οι προκείμενες είναι απλές διαπιστώσεις
υποθετικός συλλογισμός
μία προκείμενη έχει όρο «αν»
διαζευκτικός συλλογισμός
μία προκείμενη δίνει «ή το ένα ή το άλλο»
πιθανολογικό συμπέρασμα
πιθανό, όχι βέβαιο συμπέρασμα
συλλογιστική πορεία
η σειρά των βημάτων της σκέψης σε κείμενο

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Πώς ξεχωρίζω παραγωγικό από επαγωγικό συλλογισμό;

Κοιτάς την πορεία: αν ξεκινά από έναν γενικό κανόνα και καταλήγει σε μια ειδική περίπτωση, είναι παραγωγικός. Αν ξεκινά από πολλές ειδικές περιπτώσεις και βγάζει γενικό κανόνα, είναι επαγωγικός. Στην παράγραφο, ο παραγωγικός βάζει τη θεματική περίοδο στην αρχή, ο επαγωγικός στο τέλος.

Γιατί ο επαγωγικός συλλογισμός δίνει συνήθως πιθανό και όχι βέβαιο συμπέρασμα;

Επειδή γενικεύει από όσες περιπτώσεις εξετάσαμε σε όλες, υποθέτοντας ότι ό,τι ισχύει για ένα μέρος θα ισχύει και για το σύνολο. Μια νέα περίπτωση μπορεί να το ανατρέψει.

Χρειάζεται στις εξετάσεις να ονομάσω το είδος του συλλογισμού;

Οι οδηγίες του ΙΕΠ λένε ότι δεν τίθενται ερωτήματα που ζητούν αναπαραγωγή όρων, όπως ο χαρακτηρισμός συλλογισμών. Η γνώση όμως σε βοηθά να δεις πώς οργανώνει ο συγγραφέας τη σκέψη του και να το εξηγήσεις με απλά λόγια.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Είσαι εκπαιδευτικός; Ανάρτησέ το στο Google Classroom ↗

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.