Η πειθώ στο δοκίμιο

Πώς πείθει το δοκίμιο χωρίς να γίνεται κήρυγμα: δύο δοκίμια με αντίθετη στάση για την τεχνική πρόοδο, του Άγγελου Τερζάκη για τον «εξανδραποδισμό» του καταναλωτή και του Ε. Π. Παπανούτσου για την αξία της υλικής προόδου.

Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ 15 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

Κάθε δοκίμιο, και όσα δεν είναι καθαρά αποδεικτικά, είναι μια ιδεολογική κατάθεση του συγγραφέα, άρα περιέχει απόπειρα πειθούς.
Η πειθώ του δοκιμίου διαφέρει από τη ρητορική: στόχος είναι να οξύνει την κρίση και την ευαισθησία του αναγνώστη, όχι να τον παρασύρει. Γι' αυτό λέμε ότι είναι είδος διδακτικό χωρίς να είναι διδαχή.
Τερζάκης: ο άνθρωπος της καταναλωτικής κοινωνίας νομίζει ότι είναι ελεύθερος, ενώ η επιστημονικά οργανωμένη διαφήμιση και η προπαγάνδα τον κάνουν υποχείριο· ονομάζει το φαινόμενο εξανδραποδισμό.
Ο Τερζάκης πείθει με έντονο μεταφορικό λόγο και εικόνες (αόρατο λουρί, τοξικομανείς της ευμάρειας) που προκαλούν ανησυχία, και με ερωτήματα που μένουν ανοιχτά.
Παπανούτσος: παρουσιάζει τρεις διαδεδομένες απόψεις κατά της υλικής προόδου και τις ανασκευάζει μία μία με γεγονότα, παραδείγματα και ειρωνεία.
Ξεχωρίζει την ευημερία (επάρκεια αγαθών, υγεία, μόρφωση) από την ευμάρεια και την πολυτέλεια· η πρώτη καλλιεργεί ελευθερία και αξιοπρέπεια.
Καταλήγει ότι η επιστήμη και η τεχνική είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής συνθήκη για την πρόοδο του ανθρώπου.
Η σύγκριση δύο δοκιμίων με αντίθετη θέση για το ίδιο θέμα είναι το πρότυπο για άρθρο γνώμης όπου ζυγίζεις και τις δύο πλευρές.

Πρόσωπα

Άγγελος Τερζάκης: δοκιμιογράφος· γράφει για τον «μηχανισμό του εξανδραποδισμού» στην καταναλωτική κοινωνία
Ε. Π. Παπανούτσος: δοκιμιογράφος· υπερασπίζεται την αξία της τεχνικής προόδου
Γ. Δάλλας: κατά τη σελίδα, θεωρεί ότι το δοκίμιο στοχεύει να βαθύνει τον προβληματισμό μας

Όροι

δοκίμιο: σύντομο προσωπικό κείμενο στοχασμού
ιδεολογική κατάθεση: δημόσια έκφραση των ιδεών του συγγραφέα
εξανδραποδισμός: μετατροπή ανθρώπου σε δούλο
αλλοτρίωση: ο άνθρωπος χάνει τον εαυτό του
καταναλωτισμός: ανάγκη για όλο και περισσότερα αγαθά
αυτεξούσιο: η ελευθερία να αποφασίζεις για σένα
ευημερία: επάρκεια υλικών αγαθών, υγείας, μόρφωσης
ευμάρεια: αφθονία, πλούτος πέρα από τα αναγκαία
μεταφορικός λόγος: λέξεις σε μη κυριολεκτική σημασία
αναγκαία συνθήκη: χωρίς αυτήν δεν γίνεται κάτι
επαρκής συνθήκη: αρκεί μόνη της για να γίνει κάτι
θεματική περίοδος: η πρώτη πρόταση που λέει την ιδέα της παραγράφου

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Πώς πείθει ένα δοκίμιο;

Ο δοκιμιογράφος εκθέτει και υποστηρίζει τις ιδέες του με επιχειρήματα, τεκμήρια και παραδείγματα, ερμηνεύει ένα φαινόμενο και συχνά προτείνει λύσεις. Δεν επιδιώκει γρήγορο επηρεασμό όπως η ρητορική, αλλά να βαθύνει τον προβληματισμό του αναγνώστη.

Τι υποστηρίζει ο Τερζάκης;

Ότι πλέον ο άνθρωπος διαμορφώνει τον άνθρωπο μέσα από τη διαφήμιση και την προπαγάνδα: ο καταναλωτής αποκτά ολοένα νέες ανάγκες, δεσμεύεται ψυχολογικά και χάνει την ελευθερία του χωρίς να το καταλαβαίνει. Η μόνη λύση θα ήταν μια εγκράτεια που μοιάζει δύσκολη, γιατί πάει κόντρα στη ροπή μας.

Τι αντιτείνει ο Παπανούτσος;

Ανασκευάζει τρεις απόψεις που υποτιμούν την υλική πρόοδο: η ευημερία (όχι η χλιδή) βελτιώνει το ήθος, γιατί η φτώχεια, η αρρώστια και η αμάθεια εξαχρειώνουν· η επιστήμη και η τεχνική έχουν ουσιαστική αξία. Η τεχνική πρόοδος είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής συνθήκη για την ανθρώπινη πρόοδο.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα