Δύο αντίθετες γλώσσες: η γλώσσα της εξουσίας, που χειραγωγεί με τα μέσα ενημέρωσης και την προπαγάνδα, και η γλώσσα της ελεύθερης, καλλιεργημένης ψυχής, με παραδείγματα από τον «Προμηθέα Δεσμώτη», την «Αντιγόνη», τον Μέγα Βασίλειο και την ανάλυση ενός ναζιστικού λόγου από τον Μπρεχτ.
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ15 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.
Τι έγινε
Η ενότητα φέρνει αντιμέτωπες δύο γλώσσες: τη γλώσσα της εξουσίας και τη γλώσσα του ελεύθερου ανθρώπου, και καλεί τον μαθητή να κρίνει ποια είναι πιο δυνατή.
Όποιος διαθέτει όπλα, οικονομική δύναμη και μέσα ενημέρωσης επιβάλλει πιο εύκολα τη βούλησή του· οι ολοκληρωτικές γλώσσες στηρίζονται στη βουλητική λειτουργία και οδηγούν τον δέκτη σε εξάρτηση.
Η αντίθετη άποψη: τη μεγαλύτερη δύναμη την έχει η πιο ελεύθερη ψυχή, η ψυχή με τη βαθύτερη παιδεία, ακόμη κι αν δεν κυριαρχεί.
Το ζήτημα είναι παλιό: ο Αισχύλος στον «Προμηθέα Δεσμώτη» (ο Προμηθέας αρνείται να υποταχτεί στον Δία απέναντι στον Ερμή), ο Σοφοκλής στην «Αντιγόνη» (η Αντιγόνη απέναντι στον Κρέοντα), ο Αριστοφάνης στις «Νεφέλες».
Ο Μέγας Βασίλειος απαντά στις απειλές του απεσταλμένου του αυτοκράτορα ότι δεν φοβάται ούτε δήμευση, ούτε εξορία, ούτε βασανιστήρια, ούτε θάνατο.
Ο Μπρεχτ αποδιαρθρώνει έναν προπαγανδιστικό ναζιστικό λόγο και δείχνει την κενή επιχειρηματολογία πίσω από τις μεγάλες λέξεις.
Συζήτηση: αν η παιδεία και η ελευθερία μπορούν να αντισταθούν στον «Άδικο Λόγο» της εξουσίας σήμερα, και τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη και τον άνθρωπο της αγοράς.
Πρόσωπα
Προμηθέας
στον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου αρνείται να υποταχτεί στον Δία
Ερμής
ο απεσταλμένος του Δία που απειλεί τον Προμηθέα
Αντιγόνη
στη σοφόκλεια τραγωδία αντιστέκεται στον Κρέοντα
Μέγας Βασίλειος
αντιτάσσει τον λόγο του στις απειλές του απεσταλμένου του αυτοκράτορα
Μπρεχτ
αναλύει και ξεσκεπάζει έναν ναζιστικό προπαγανδιστικό λόγο
Ποια είναι τα γνωρίσματα της γλώσσας της εξουσίας;
Στηρίζεται στη βουλητική λειτουργία της γλώσσας: θέλει να κάμψει τη βούληση του δέκτη, όχι να τον πείσει με λόγους. Χρησιμοποιεί τα μέσα ενημέρωσης, μεγαλόστομες και ωραιοποιημένες διατυπώσεις, απειλή ή κολακεία, και μπορεί να οδηγήσει σε αλλοτρίωση και πλύση εγκεφάλου.
Γιατί η γλώσσα της παιδείας θεωρείται δυνατότερη;
Επειδή πηγάζει από την ελεύθερη, καλλιεργημένη ψυχή, που δεν υποκύπτει στα όπλα και στις απειλές και κρατά την εσωτερική της ελευθερία. Ο Προμηθέας, η Αντιγόνη και ο Μέγας Βασίλειος δείχνουν ανθρώπους που στέκονται απέναντι στην εξουσία με τον λόγο τους.
Πώς «ξεσκεπάζει» ο Μπρεχτ έναν ναζιστικό λόγο;
Παίρνει το υποκριτικό χριστουγεννιάτικο μήνυμα ενός στελέχους του καθεστώτος, το αναλύει πρόταση προς πρόταση και το ξαναγράφει ώστε να φανεί η αλήθεια που κρύβει η ωραιοποιημένη διατύπωση. Είναι ουσιαστικά κριτική ανάγνωση: ψάχνεις τι λέει ένα κείμενο και τι αποσιωπά.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.