Πλάτων, Πολιτεία 518b-519a: Η αλληγορία του σπηλαίου, η παιδεία

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Αν ισχύουν όσα ειπώθηκαν, η παιδεία δεν είναι αυτό που λένε όσοι την κάνουν επάγγελμα.
2. Εκείνοι ισχυρίζονται ότι βάζουν γνώση σε μια ψυχή που δεν την έχει, σαν να βάζουν όραση σε τυφλά μάτια.
3. Αντίθετα, η δύναμη της μάθησης και το όργανό της υπάρχουν ήδη στην ψυχή του καθενός.
4. Όπως το μάτι στρέφεται από το σκοτάδι στο φως μόνο μαζί με όλο το σώμα, έτσι και η ψυχή πρέπει να στραφεί ολόκληρη από το γίγνεσθαι προς το ον, ώσπου να αντέξει να δει το φωτεινότερο του όντος, το Αγαθό.
5. Η παιδεία είναι η τέχνη αυτής της περιαγωγής: δεν δίνει την όραση, διορθώνει την κατεύθυνσή της.
6. Οι άλλες αρετές της ψυχής αποκτιούνται με εθισμό και άσκηση, όπως του σώματος.
7. Η φρόνηση είναι πιο θεϊκή, δεν χάνει ποτέ τη δύναμή της και, ανάλογα με τη στροφή της, γίνεται χρήσιμη και ωφέλιμη ή άχρηστη και βλαβερή.

Πρόσωπα

Σωκράτης

ερμηνεύει την αλληγορία του σπηλαίου και ορίζει την παιδεία

Γλαύκων

ο συνομιλητής· οι σύντομες απαντήσεις του γίνονται σταδιακά λιγότερο βέβαιες

Οι ἐπαγγελλόμενοι

όσοι έχουν επάγγελμα την εκπαίδευση και λένε ότι βάζουν γνώση στην ψυχή

Όροι

ἐνοῦσα δύναμις

η δύναμη μάθησης που υπάρχει ήδη μέσα στην ψυχή· η γνώση ανακαλύπτεται, δεν έρχεται απ’ έξω

ἀνάμνησις

κατά τα σχόλια, το συμβολικό όνομα του Πλάτωνα για αυτή την εσωτερική διαδικασία γνώσης (Φαίδων 76a)

φανός

φωτεινός, λαμπρός· αντίθετο το σκοτώδης

τὸ ὄν

το υπαρκτό· για τον Πλάτωνα αληθινά υπάρχουν μόνο οι Ιδέες, όχι τα αισθητά

ἀγαθόν

εδώ η Ιδέα του Αγαθού, που ο Πλάτων ταυτίζει με το αληθινά υπαρκτό

περιαγωγή

μεταστροφή της ψυχής από τον κόσμο των αισθήσεων στον κόσμο των Ιδεών

περιακτέον

δεοντολογικό ρηματικό επίθετο: πρέπει να στραφεί

ἔθος καὶ ἄσκησις

ο εθισμός και η άσκηση, η εξωτερική διαδικασία με την οποία γεννιούνται οι άλλες αρετές

Ετυμολογικά συγγενή

παιδεία (παιδείαν)

παιδεία · παίδευση · παιδευτικός · παιδεύω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

τυφλός (τυφλοῖς)

τυφλός · τυφλότητα · τύφλωση · τυφλώνω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ὀφθαλμός (ὀφθαλμοῖς)

οφθαλμός · οφθαλμίατρος · οφθαλμικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

σκότος (σκοτώδους)

σκοτάδι · σκοταδισμός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἔθος (ἔθεσι)

εθισμός · εθιστικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἄσκησις (ἀσκήσεσιν)

άσκηση · ασκητής · ασκητικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

βλαβερός (βλαβερόν)

βλαβερός · βλάβη · βλαβερότητα Λεξικό Τριανταφυλλίδη

χρήσιμος (χρήσιμον)

χρήσιμος · χρησιμότητα · χρησιμοποιώ · χρησιμεύω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἄχρηστος (ἄχρηστον)

άχρηστος · αχρηστία · αχρηστεύω Λεξικό Τριανταφυλλίδη