Πλάτων, Πολιτεία 515a-c: Η αλληγορία του σπηλαίου, οι δεσμώτες (το κείμενο που προσθέτει ο Φάκελος Υλικού)

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Γιατί

• Ο Σωκράτης έχει περιγράψει τους αλυσοδεμένους δεσμώτες, τη φωτιά και το τειχάκι, και απάντησε στον Γλαύκωνα ότι οι αλλόκοτοι δεσμώτες μας μοιάζουν.

Τι έγινε

1. Οι δεσμώτες δεν έχουν δει ποτέ από τον εαυτό τους και τους διπλανούς τους τίποτε άλλο εκτός από τις σκιές που ρίχνει η φωτιά στον απέναντι τοίχο.
2. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι αναγκασμένοι να κρατούν το κεφάλι ακίνητο σε όλη τους τη ζωή.
3. Το ίδιο ισχύει για τα αντικείμενα που μεταφέρονται πίσω από το τειχάκι: βλέπουν μόνο τις σκιές τους.
4. Αν μπορούσαν να συνομιλούν, θα νόμιζαν ότι αυτά που ονομάζουν είναι όσα βλέπουν, δηλαδή οι σκιές.
5. Αν η φυλακή είχε αντίλαλο από τον απέναντι τοίχο, θα πίστευαν ότι μιλά η σκιά που περνά.
6. Άρα δεν θα θεωρούσαν αληθινό τίποτε άλλο από τις σκιές των κατασκευασμάτων.

Τι άλλαξε

• Οι δεσμώτες ζουν μέσα σε μια ψευδαίσθηση· κατά τα σχόλια, το ίδιο παθαίνουμε κι εμείς όταν δεν αμφισβητούμε τα όρια των αισθήσεων.

Πρόσωπα

Σωκράτης

αφηγείται και περιγράφει την κατάσταση των δεσμωτών με ερωτήσεις

Γλαύκων

ο συνομιλητής του, που δέχεται κάθε συμπέρασμα ως αναγκαίο

Δεσμώτες

οι αλυσοδεμένοι άνθρωποι του σπηλαίου, που γνωρίζουν μόνο σκιές και αντίλαλους

Οι παριόντες

όσοι περνούν πίσω από το τειχάκι κρατώντας αντικείμενα· άλλοι μιλούν, άλλοι σωπαίνουν

Όροι

τὸ ἀληθές

όχι η ορθότητα μιας πρότασης αλλά το αληθινά υπαρκτό, αυτό που δεν λανθάνει και έρχεται στο φως

σκιαί

τα είδωλα που ρίχνει η φωτιά στον τοίχο· για τους δεσμώτες η μόνη πραγματικότητα

ἠχώ

αντίλαλος (και στις δύο μεταφράσεις του Φακέλου)

δεσμωτήριον

ο χώρος όπου κρατούνται οι δεσμώτες, η φυλακή (μετάφραση Ι. Γρυπάρη)

τὰ σκευαστά

τα κατασκευάσματα που περνούν πίσω από το τειχάκι (μετάφραση Ν. Μ. Σκουτερόπουλου)

τὰ παραφερόμενα

τα αντικείμενα που μεταφέρονται και περνούν μπροστά στο τειχάκι

καταντικρύ

απέναντι, αντικρύ

Ετυμολογικά συγγενή

σκιά (σκιάς, σκιάν)

σκιά · σκιάζω · σκιαγραφία · σκιάδιο Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀληθής (τὸ ἀληθές)

αλήθεια · αληθής · αληθινός · αληθεύω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀκίνητος (ἀκινήτους)

ακίνητος · ακινητώ · ακινητοποιώ Λεξικό Τριανταφυλλίδη

διαλέγομαι (διαλέγεσθαι)

διαλέγομαι · διαλέγω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

δεσμωτήριον

δεσμωτήριο · δεσμώτης Λεξικό Τριανταφυλλίδη

σκεῦος (σκευαστῶν)

σκεύος · σκευή · σκεύασμα Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀνάγκη (Ἀνάγκη, ἀνάγκη)

ανάγκη · αναγκάζω · αναγκαίος · αναγκαιότητα Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ὄν (τὰ ὄντα)

οντολογία · οντότητα · όντως Λεξικό Τριανταφυλλίδη