Πλάτων, Πολιτεία 515a-c: Η αλληγορία του σπηλαίου, οι δεσμώτες (το κείμενο που προσθέτει ο Φάκελος Υλικού)
Η συνέχεια της εικόνας του σπηλαίου μετά το «Ὁμοίους ἡμῖν»: οι δεσμώτες βλέπουν μόνο σκιές, δίνουν ονόματα στις σκιές, αποδίδουν τις φωνές στις σκιές και δεν μπορούν να θεωρήσουν αληθινό τίποτε άλλο.
Γ΄ Λυκείου · Αρχαία · Φάκελος Γ.8 · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Γιατί
Ο Σωκράτης έχει περιγράψει τους αλυσοδεμένους δεσμώτες, τη φωτιά και το τειχάκι, και απάντησε στον Γλαύκωνα ότι οι αλλόκοτοι δεσμώτες μας μοιάζουν.
Τι έγινε
Οι δεσμώτες δεν έχουν δει ποτέ από τον εαυτό τους και τους διπλανούς τους τίποτε άλλο εκτός από τις σκιές που ρίχνει η φωτιά στον απέναντι τοίχο.
Αυτό συμβαίνει γιατί είναι αναγκασμένοι να κρατούν το κεφάλι ακίνητο σε όλη τους τη ζωή.
Το ίδιο ισχύει για τα αντικείμενα που μεταφέρονται πίσω από το τειχάκι: βλέπουν μόνο τις σκιές τους.
Αν μπορούσαν να συνομιλούν, θα νόμιζαν ότι αυτά που ονομάζουν είναι όσα βλέπουν, δηλαδή οι σκιές.
Αν η φυλακή είχε αντίλαλο από τον απέναντι τοίχο, θα πίστευαν ότι μιλά η σκιά που περνά.
Άρα δεν θα θεωρούσαν αληθινό τίποτε άλλο από τις σκιές των κατασκευασμάτων.
Τι άλλαξε
Οι δεσμώτες ζουν μέσα σε μια ψευδαίσθηση· κατά τα σχόλια, το ίδιο παθαίνουμε κι εμείς όταν δεν αμφισβητούμε τα όρια των αισθήσεων.
Πρόσωπα
Σωκράτης
αφηγείται και περιγράφει την κατάσταση των δεσμωτών με ερωτήσεις
Γλαύκων
ο συνομιλητής του, που δέχεται κάθε συμπέρασμα ως αναγκαίο
Δεσμώτες
οι αλυσοδεμένοι άνθρωποι του σπηλαίου, που γνωρίζουν μόνο σκιές και αντίλαλους
Οι παριόντες
όσοι περνούν πίσω από το τειχάκι κρατώντας αντικείμενα· άλλοι μιλούν, άλλοι σωπαίνουν
Όροι
τὸ ἀληθές
όχι η ορθότητα μιας πρότασης αλλά το αληθινά υπαρκτό, αυτό που δεν λανθάνει και έρχεται στο φως
σκιαί
τα είδωλα που ρίχνει η φωτιά στον τοίχο· για τους δεσμώτες η μόνη πραγματικότητα
ἠχώ
αντίλαλος (και στις δύο μεταφράσεις του Φακέλου)
δεσμωτήριον
ο χώρος όπου κρατούνται οι δεσμώτες, η φυλακή (μετάφραση Ι. Γρυπάρη)
τὰ σκευαστά
τα κατασκευάσματα που περνούν πίσω από το τειχάκι (μετάφραση Ν. Μ. Σκουτερόπουλου)
τὰ παραφερόμενα
τα αντικείμενα που μεταφέρονται και περνούν μπροστά στο τειχάκι
Μόνο τις σκιές που ρίχνει η φωτιά στον τοίχο απέναντί τους: τις σκιές του εαυτού τους, των διπλανών τους και των αντικειμένων που περνούν πίσω από το τειχάκι. Δεν μπορούν να δουν τίποτε άλλο, γιατί είναι δεμένοι και δεν γυρίζουν το κεφάλι σε όλη τους τη ζωή.
Τι σημαίνει εδώ «τὸ ἀληθές»;
Κατά τα σχόλια του Φακέλου, δεν σημαίνει απλώς ότι μια πρόταση είναι σωστή αλλά το αληθινά υπαρκτό. Για τους δεσμώτες, που γνωρίζουν μόνο μέσα από τις περιορισμένες αισθήσεις τους, αληθινές είναι οι σκιές· ζουν σε ψευδαίσθηση, όπως κι εμείς όταν εμπιστευόμαστε άκριτα τις αισθήσεις.
Πώς αποδίδεται η φράση για τα ονόματα που δίνουν οι δεσμώτες;
Ο Φάκελος δίνει δύο μεταφράσεις που διαφέρουν. Ο Σκουτερόπουλος καταλαβαίνει ότι θα θεωρούσαν πως μιλούν για τις σκιές που βλέπουν, ενώ ο Γρυπάρης ότι θα πίστευαν πως τα ονόματα των σκιών αναφέρονται στα ίδια τα αντικείμενα· η δραστηριότητα ζητά να τις συγκρίνεις.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.