Πολιτεία: Η αλληγορία του σπηλαίου

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Ο Σωκράτης ζητά από τον συνομιλητή του να παρομοιάσει την ανθρώπινη φύση, ως προς την παιδεία και την απαιδευσία, με την κατάσταση που θα περιγράψει.
2. Άνθρωποι ζουν από παιδιά σε υπόγεια κατοικία σαν σπηλιά, με μακριά είσοδο ανοιχτή προς το φως· είναι δεμένοι στα πόδια και στον αυχένα, μένουν ακίνητοι και βλέπουν μόνο μπροστά.
3. Ψηλά και μακριά πίσω τους καίει φωτιά· ανάμεσα στη φωτιά και στους δεσμώτες περνά ένας δρόμος σε ψηλότερο επίπεδο και κατά μήκος του ένα χαμηλό τειχίο, όπως το παραπέτασμα των θαυματοποιών.
4. Πίσω από το τειχίο περνούν άνθρωποι που κρατούν σκεύη και ομοιώματα ανθρώπων και ζώων από πέτρα και ξύλο, ψηλότερα από το τειχίο· άλλοι μιλούν και άλλοι σωπαίνουν.
5. Ο Γλαύκων βρίσκει την εικόνα και τους δεσμώτες αλλόκοτους· ο Σωκράτης απαντά ότι μας μοιάζουν.

Τι άλλαξε

• Κατά τα σχόλια, ό,τι υπάρχει στη σπηλιά, σκεύη ή σκιές, είναι λιγότερο φωτεινό και αληθινό από τα ορατά έξω από αυτήν, γιατί παίρνει το φως του από τη φωτιά και όχι από τον ήλιο.

Πρόσωπα

Σωκράτης

αφηγείται σε φίλο του τι είπε την προηγούμενη μέρα και περιγράφει την εικόνα

Γλαύκων

ο συνομιλητής που παρακολουθεί την εικόνα και τη βρίσκει παράξενη

Κέφαλος

στο σπίτι του έγινε η συζήτηση, κατά τα σχόλια

Δεσμώτες

οι δεμένοι άνθρωποι της σπηλιάς, όμοιοι με εμάς

Θαυματοποιοί

δείχνουν τα τεχνάσματά τους πάνω από παραπέτασμα· κατά τα σχόλια, θέατρο σκιών ή νευροσπάστες

Εμπεδοκλής

κατά τα σχόλια, πιθανή πηγή της εικόνας (ἄντρον ὑπόστεγον)

Όροι

ἀπεικάζω

παρομοιάζω, παριστάνω με παραβολή

κατάγειος

υπόγειος, μέσα στη γη

ἀναπεπταμένος

ανοιχτός

παροικοδομέω-ῶ

χτίζω κοντά ή απέναντι

θαυματοποιός

αυτός που εκτελεί πλαστά θαύματα

παράφραγμα

χαμηλό διάφραγμα ή παραπέτασμα της σκηνής

θαῦμα

τέχνασμα θαυματοποιού

ζῷον

εδώ: εικόνα, ομοίωμα

ἄτοπος

αλλόκοτος, παράξενος

νευροσπάστης

αυτός που κινεί κούκλες με χορδές ή λεπτούς σπάγγους

Ετυμολογικά συγγενή

σπήλαιον (σπηλαιώδει)

σπήλαιο · σπηλαιώδης · σπηλαιολογία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

δεσμός (ἐν δεσμοῖς)

δεσμός · δεσμά · δεσμεύω · δέσμιος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

αὐχήν

αυχένας · αυχενικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

θαῦμα (θαυματοποιός)

θαύμα · θαυματοποιός · θαυμάζω · θαυμαστός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀνδριάς (ἀνδριάντας)

ανδριάντας · ανδριαντοποιός · ανδριαντοποιία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἄτοπος

άτοπος · άτοπο · ατοπία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

εἰκών (εἰκόνα)

εικόνα · εικονικός · εικονογραφία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀπαιδευσία

απαιδευσία · απαίδευτος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

σκεῦος (σκεύη)

σκεύος · σκευή · σκευοφόρος Λεξικό Τριανταφυλλίδη