Α. Παπαδιαμάντης, Το μοιρολόγι της φώκιας

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Σύντομο διήγημα, από τα ωραιότερα του Παπαδιαμάντη, που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1908· σκηνικό ένας γιαλός της Σκιάθου κάτω από τα Μνημούρια.
2. Η γριά Λούκαινα έχει θάψει πέντε παιδιά και τον άντρα της· οι δύο γιοι της είναι στα ξένα και τώρα δουλεύει για την παντρεμένη κόρη της.
3. Ενώ πλένει και σιγοτραγουδά τον θρήνο της, ένας νεαρός βοσκός παίζει χαρούμενα φλογέρα, μια γολέτα κάνει βόλτες στο λιμάνι και μια φώκια πλησιάζει στα ρηχά.
4. Η Ακριβούλα, η μεγαλύτερη εγγονή, πάει να βρει τη γιαγιά της, κατεβαίνει στο σκοτάδι ένα απότομο μονοπάτι, πέφτει στο κύμα και πνίγεται.
5. Το ρήμα «εξακολουθεί» επαναλαμβάνεται για τη γριά, τη γολέτα και τον βοσκό: ο κόσμος συνεχίζει αδιάφορος μπροστά στον θάνατο.
6. Το διήγημα αρχίζει και τελειώνει με μοιρολόγι· ζωή (φλογέρα, παιχνίδι, θάλασσα) και θάνατος (τάφοι, πνιγμός) αντιπαρατίθενται σε όλη την ιστορία.
7. Γλώσσα: καθαρεύουσα στην αφήγηση, λαϊκή στα λόγια των προσώπων και στο τελικό στιχούργημα.

Πρόσωπα

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

πεζογράφος (1851-1911) από τη Σκιάθο

γριά Λούκαινα

χαροκαμένη φτωχή γερόντισσα

Ακριβούλα

η εννιάχρονη εγγονή της, που πνίγεται

ο βοσκός (Σουραυλής)

παίζει φλογέρα κρυμμένος στον κρημνό

η φώκια

βρίσκει το σώμα και το μοιρολογά

ο γέρος ψαράς

«μεταφράζει» το μοιρολόγι της φώκιας

Όροι

μοιρολόγι

θρηνητικό τραγούδι για νεκρό

αντίθεση

παράθεση αντίθετων εικόνων (ζωή-θάνατος)

επανάληψη

ίδια λέξη ξανά για να τονιστεί ένα νόημα

προοικονομία

λεπτομέρειες που κάνουν πειστικό το τέλος

λυρισμός

ποιητική, συναισθηματική φόρτιση

αβασταγή

μπόγος με ρούχα

χράμια

υφαντά, στρωσίδια

αμφιλύκη

το μούχρωμα, το λιγοστό βραδινό φως

πανδέγμων

αυτός που δέχεται τα πάντα

εντριβής

βαθύς γνώστης