Η ενότητα διδάσκει την τρίτη κλίση των λατινικών ουσιαστικών: ονόματα και των τριών γενών με γενική ενικού σε -is, συμφωνόληκτα και φωνηεντόληκτα, μονόθεμα και διπλόθεμα, και τις αποκλίσεις σε -im, -i, -ia, -ium (§ 20-28).
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Η τρίτη κλίση έχει ονόματα και των τριών γενών· όλα κάνουν γενική ενικού σε -is.
Κατά τον χαρακτήρα του θέματος είναι φωνηεντόληκτα (χαρακτήρας i, εκτός από grus, sus) ή συμφωνόληκτα (άφωνο, υγρό, έρρινο ή συριστικό).
Τα φωνηεντόληκτα είναι ισοσύλλαβα, τα συμφωνόληκτα περιττοσύλλαβα.
Αρσενικά και θηλυκά έχουν ίδιες καταλήξεις· είναι καταληκτικά (με -s στην ονομαστική) ή ακατάληκτα. Τα ουδέτερα είναι όλα ακατάληκτα.
Μονόθεμα είναι όσα κλίνονται από ένα θέμα, διπλόθεμα όσα έχουν άλλο θέμα στην ονομαστική και κλητική.
Αποκλίσεις: αιτιατική σε -im (febris, Tiberis), αφαιρετική σε -i, ουδέτερα σε -e, -al, -ar με πληθυντικό σε -ia, γενική πληθυντικού σε -ium.
Ανώμαλα είναι τα bos, caro, iter, Iuppiter, senex, vis· ονόματα από ελληνικά τριτόκλιτα κρατούν σε μερικές πτώσεις ελληνικούς τύπους.
Όροι
declinatio tertia
τρίτη κλίση
-is
γενική ενικού όλων των τριτόκλιτων
-em
αιτιατική ενικού αρσενικών, θηλυκών
-ibus
δοτική και αφαιρετική πληθυντικού
-um / -ium
γενική πληθυντικού γ΄ κλίσης
-a / -ia
ονομαστική πληθυντικού ουδετέρων
ισοσύλλαβα
ίδιες συλλαβές σε ονομαστική και γενική
περιττοσύλλαβα
μία συλλαβή παραπάνω στη γενική
καταληκτικά
ονομαστική ενικού με κατάληξη -s
ακατάληκτα
ονομαστική ενικού χωρίς κατάληξη
μονόθεμα
όλες οι πτώσεις από ένα θέμα
διπλόθεμα
άλλο θέμα σε ονομαστική και κλητική
σιγμόληκτα
s θέματος τρέπεται σε r
-im
αιτιατική ενικού του febris, turris
pater, mater, frater
συγκόπτουν το e στις άλλες πτώσεις
Iuppiter, Iovis
ανώμαλο: ο Δίας
vis
δύναμη, χωρίς γενική και δοτική
iter, itineris
πορεία, ουδέτερο ανώμαλο
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Πώς αναγνωρίζω ένα όνομα της τρίτης κλίσης;
Από τη γενική του ενικού, που σε όλα τα τριτόκλιτα λήγει σε -is (urbs, urbis). Η ονομαστική τελειώνει σε φωνήεν ή σε σύμφωνο και ποικίλλει πολύ.
Ποια ονόματα κάνουν γενική πληθυντικού σε -ium;
Τα ισοσύλλαβα (φωνηεντόληκτα), όσα περιττοσύλλαβα έχουν θέμα σε δύο ή περισσότερα σύμφωνα, μερικά ονόματα όπως dos, nix, mus, και τα ουδέτερα σε -e, -al, -ar. Εξαιρούνται τα canis, iuvenis, sedes και τα pater, mater, frater.
Γιατί το corpus κάνει corporis;
Είναι σιγμόληκτο: το s του θέματος, μπαίνοντας ανάμεσα σε φωνήεντα, έγινε r. Γι' αυτό φαίνεται διπλόθεμο, ενώ κατά βάση είναι μονόθεμο.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.