Οι νόμοι

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Σε μια πολιτεία που τη στεριώνουν οι νόμοι, οι καλοί πολίτες τηρούν τους νόμους πρόθυμα.
2. Ο νόμος είναι θεμέλιο της ελευθερίας και πηγή της δικαιοσύνης· σε αυτόν βρίσκεται ο νους και η κρίση της πολιτείας.
3. Όπως το σώμα χωρίς νου, έτσι και η πολιτεία χωρίς νόμο δεν μπορεί να σταθεί.
4. Οι άρχοντες εφαρμόζουν τους νόμους, οι δικαστές τους ερμηνεύουν, και όλοι είμαστε υπηρέτες τους για να μείνουμε ελεύθεροι.
5. Γραμματική: η γ΄ κλίση έχει συμφωνόληκτα (περιττοσύλλαβα) και φωνηεντόληκτα· τα ουδέτερα διαφέρουν στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική.
6. Φθογγικές αλλαγές: lex από *leg-s, generis από *genes-is με ρωτακισμό.
7. Το γένος των τριτοκλίτων βρίσκεται από την κατάληξη της ονομαστικής, με αρκετές εξαιρέσεις: -or, -os, -er αρσενικά· -x, -as, -do, -go, -io θηλυκά· -c, -a, -l, -e, -n, -t, -ar, -ur ουδέτερα.
8. Η αναφορική qui, quae, quod παίρνει τύπους και από τις τρεις κλίσεις και δεν έχει κλητική· η γενική με ουσιαστικό μπορεί να είναι αντικειμενική (legum servus) ή υποκειμενική.

Πρόσωπα

Κικέρωνας

Ρωμαίος ρήτορας, πολιτικός και φιλόσοφος, έγραψε και το De legibus

Pro Cluentio

ο δικανικός λόγος του 66 π.Χ. από όπου προέρχεται το κείμενο

magistratus

οι άρχοντες της πολιτείας, που εφαρμόζουν τους νόμους

iudices

οι δικαστές, ερμηνευτές των νόμων

Όροι

civitas, -atis

η πολιτεία

lex, legis

ο νόμος

servo, 1

τηρώ, φυλάω

fundamentum, -i

το θεμέλιο

libertas, -atis

η ελευθερία

fons, fontis

η πηγή

aequitas, -atis

η δικαιοσύνη, η ισότητα

mens, mentis

ο νους

iudex, -icis

ο δικαστής

interpres, -pretis

ο ερμηνευτής

liber, -era, -erum

ελεύθερος

Συμφωνόληκτα γ΄ κλίσης

περιττοσύλλαβα: lex, legis· γεν. πληθ. -um

Γενική αντικειμενική

το όνομα δέχεται την ενέργεια: legum servus

Αναφορική αντωνυμία

qui, quae, quod: ο οποίος, η οποία, το οποίο