Lectio tertia decima: πριν από τη μάχη της Πύδνας, ο Σουλπίκιος Γάλλος εξηγεί στους φοβισμένους στρατιώτες την έκλειψη της σελήνης. Το μάθημα διδάσκει τον υπερσυντέλικο και τον συντελεσμένο μέλλοντα, τη δ΄ κλίση, τη θέση των λέξεων στους εμπρόθετους και το εξωτερικό αναγκαστικό αίτιο.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΛΑΤΙΝΙΚΑΜΑΘΗΜΑ XIII15 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.
Τι έγινε
Ο Σουλπίκιος Γάλλος ήταν ύπαρχος του Αιμίλιου Παύλου στον πόλεμο κατά του βασιλιά Περσέα.
Μια ξάστερη νύχτα έγινε ξαφνικά έκλειψη σελήνης· ο τρόμος έπιασε τους στρατιώτες και ο στρατός έχασε το ηθικό του.
Ο Γάλλος τους μίλησε για τη λογική του ουρανού και τις κινήσεις των άστρων και της σελήνης και τους έστειλε πρόθυμους στη μάχη.
Έτσι οι ελευθέριες τέχνες του Γάλλου άνοιξαν τον δρόμο για τη φημισμένη νίκη του Παύλου: επειδή νίκησε τον φόβο του στρατού, ο στρατηγός μπόρεσε να νικήσει τον εχθρό.
Ο Κικέρωνας σχολιάζει ότι ο Γάλλος απάλλαξε τους αγράμματους στρατιώτες από τη δεισιδαιμονία· το βιβλίο σημειώνει ότι η γνώση ήταν τότε προνόμιο των ανώτερων τάξεων.
Γραμματική: υπερσυντέλικος με -era- και συντελεσμένος μέλλοντας με -eri- πάνω στο θέμα του παρακειμένου.
Η δ΄ κλίση έχει λίγα ουσιαστικά σε -us (κυρίως αρσενικά, όπως fructus, exercitus) και ουδέτερα σε -u (cornu)· το domus δίνει τα επιρρήματα domi, domum, domo.
Συντακτικό: η γενική ενός εμπρόθετου μπορεί να μπει ανάμεσα στην πρόθεση και το ουσιαστικό (de caeli ratione)· το ille μπορεί να σημαίνει «ο περίφημος»· ob, per, propter με αιτιατική δίνουν το εξωτερικό αναγκαστικό αίτιο.
Πρόσωπα
Σουλπίκιος Γάλλος
αστρονόμος, ύπαρχος του Αιμίλιου Παύλου, εξηγεί την έκλειψη
Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος
ο Ρωμαίος στρατηγός που νίκησε στην Πύδνα
Περσέας
ο βασιλιάς της Μακεδονίας που νικήθηκε
Κικέρωνας
σχολιάζει ότι ο Γάλλος έδιωξε τη δεισιδαιμονία των στρατιωτών
Πύδνα
τόπος της μάχης όπου νίκησαν οι Ρωμαίοι
Όροι
serenus, -a, -um
ξάστερος
nox, noctis
η νύχτα
luna, -ae
η σελήνη
deficio, 3
χάνομαι, παθαίνω έκλειψη
terror, -oris
ο τρόμος
exercitus, -us
ο στρατός
fiducia, -ae
η αυτοπεποίθηση, το ηθικό
amitto, -misi, 3
χάνω
stella, -ae
το αστέρι
metus, -us
ο φόβος
vinco, vici, victum, 3
νικώ
Υπερσυντέλικος
θέμα παρακειμένου + -era- + καταλήξεις: amaveram
Τέταρτη κλίση
ουσιαστικά σε -us (fructus) και ουδέτερα σε -u (cornu)
Πώς ο Σουλπίκιος Γάλλος έσωσε το ηθικό του στρατού;
Μια ξάστερη νύχτα η σελήνη χάθηκε ξαφνικά, και ο στρατός τρόμαξε και έχασε την αυτοπεποίθησή του. Ο Γάλλος μίλησε για τη φύση του ουρανού και για τη θέση και τις κινήσεις των άστρων και της σελήνης, και έτσι οι στρατιώτες πήγαν στη μάχη με θάρρος.
Πώς σχηματίζεται ο υπερσυντέλικος;
Θέμα του παρακειμένου, -era- και βασικές καταλήξεις, σε όλες τις συζυγίες: amaveram, deleveram, legeram, audiveram, και για το sum fueram. Ο συντελεσμένος μέλλοντας παίρνει -eri-: amavero, amaveris, amaverit.
Τι είναι το εξωτερικό αναγκαστικό αίτιο;
Η αιτία που βρίσκεται σε εξωτερικές συνθήκες και όχι σε συναισθήματα. Δηλώνεται με ob, per ή propter και αιτιατική: ob repentinum monstrum, propter frumenti inopiam.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.