Η πνευματική ζωή κατά το 17ο και 18ο αιώνα

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Φιλοσοφία του 17ου αιώνα: εμπειρισμός (Βάκων, Νέο Όργανο 1620) και ορθολογισμός (Καρτέσιος). Ο Λοκ τους συνδυάζει και προαναγγέλλει τον Διαφωτισμό, ο Σπινόζα είναι πανθεϊστής, ο Λάιμπνιτς μιλά για μονάδες.
2. Τον 18ο αιώνα κυριαρχούν ο εμπειρισμός και η γνωσιολογία, πληθαίνουν οι υλιστές και ο Καντ αμφισβητεί στην «Κριτική του καθαρού λόγου» την εξήγηση του κόσμου μόνο με τη λογική. Οι Γάλλοι φιλόσοφοι γράφουν την Εγκυκλοπαίδεια του Ντιντερό.
3. Επιστήμες: ο Νεύτων βρίσκει την παγκόσμια έλξη, ο Καρτέσιος την αναλυτική γεωμετρία, ο Λάιμπνιτς τον απειροστικό λογισμό, ο Πασκάλ νόμους για την πίεση. Τον 18ο αιώνα έρχονται το αλεξικέραυνο (Φραγκλίνος), η γαλβανική στήλη (Βόλτα), η ατμομηχανή (Βατ), το αερόστατο, η αφθαρσία της ύλης (Λαβουαζιέ) και τα θερμόμετρα.
4. Ιστορία: ο Βίκο βλέπει τρεις φάσεις σε κάθε λαό (θεϊκή, ηρωική, ανθρώπινη) και ο Γίββων παρακολουθεί τη γενική πορεία της ιστορίας, αν και κρίνει άδικα το Βυζάντιο.
5. Λογοτεχνία: ο γαλλικός κλασικισμός με θέατρο (Μολιέρος, Κορνέιγ, Ρακίνας), Μπουαλό, Λα Φονταίν, Φενελόν· τον 18ο αιώνα Μπομαρσέ και Μαριβώ. Στην Αγγλία ρεαλιστές πεζογράφοι (Ντεφόε, Σουίφτ).
6. Στη Γερμανία το κίνημα «Θύελλα και Ορμή» στρέφεται στο συναίσθημα και την παράδοση· ο Βίνκελμαν θεμελιώνει θεωρητικά τον νεοκλασικισμό, ο Γκαίτε γράφει τον Βέρθερο και τον Φάουστ και ο Σίλλερ συνδυάζει κλασική τραγωδία και σαιξπηρικό θέατρο.
7. Εικαστικά: το μπαρόκ ξεκινά από την Ιταλία (Καραβάτζιο) και ανθίζει στις Κάτω Χώρες (Ρούμπενς, Ρέμπραντ) και στην Ισπανία (Βελάσκεθ). Στη Γαλλία κλασικισμός (Βερσαλλίες, Πουσσέν), μετά ροκοκό (Βατό) και από το 1780 νεοκλασικισμός (Νταβίντ, Κανόβα)· ο Γκόγια προαναγγέλλει τον ρομαντισμό.
8. Μουσική: με τη στήριξη της Εκκλησίας και των ηγεμόνων γράφουν ο Βιβάλντι, ο Μπαχ, ο Χαίντελ και ο Χάυδν· ο Μότσαρτ κορυφώνει το λυρικό θέατρο και ο Μπετόβεν ξεχωρίζει για το βάθος και την εκφραστικότητά του.

Πρόσωπα

Φραγκίσκος Βάκων

εμπειρισμός, Νέο Όργανο (1620)

Καρτέσιος

ορθολογισμός, αναλυτική γεωμετρία

Τζον Λοκ

συνδυάζει εμπειρισμό και ορθολογισμό, πρόδρομος του Διαφωτισμού

Σπινόζα

πανθεϊστής, ταυτίζει τον Θεό με τη φύση (Ηθική)

Λάιμπνιτς

θεωρία των μονάδων, απειροστικός λογισμός

Εμμανουήλ Καντ

Κριτική του καθαρού λόγου

Ντιντερό

εκδότης της Γαλλικής Εγκυκλοπαίδειας

Νεύτων

νόμοι της παγκόσμιας έλξης

Λαβουαζιέ

αρχή της αφθαρσίας της ύλης

Τζέιμς Βατ

τελειοποίησε την ατμομηχανή

Γίββων

Παρακμή και πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

Μολιέρος

κωμωδίες για την υποκρισία και τους αστούς

Ρακίνας

τραγωδίες με πρότυπο τον Ευριπίδη

Γκαίτε

Βέρθερος και Φάουστ

Ρούμπενς

ο μεγαλύτερος ζωγράφος του μπαρόκ

Ρέμπραντ

Ολλανδός ζωγράφος, σκιοφωτισμός

Νταβίντ

κυριότερος εκπρόσωπος του νεοκλασικισμού

Γκόγια

Ισπανός ζωγράφος, πρόδρομος του ρομαντισμού

Μότσαρτ

κορυφαίος του μουσικού λυρικού θεάτρου

Μπετόβεν

μουσική με βάθος αισθημάτων

Όροι

εμπειρισμός

η γνώση πηγάζει από την εμπειρία

ορθολογισμός

η γνώση στηρίζεται στη λογική

πανθεϊσμός

ο Θεός ταυτίζεται με τη φύση

μονάδες

τα στοιχεία των όντων κατά τον Λάιμπνιτς

Γαλλική Εγκυκλοπαίδεια

έργο των φιλοσόφων, εκδότης ο Ντιντερό

παγκόσμια έλξη

νόμοι του Νεύτωνα

απειροστικός λογισμός

μαθηματικό επίτευγμα του Λάιμπνιτς

αλεξικέραυνο

εφεύρεση του Φραγκλίνου

γαλβανική στήλη

η πρώτη κατασκευάστηκε από τον Βόλτα

αφθαρσία της ύλης

αρχή του Λαβουαζιέ

κλασικισμός

αυστηρό ύφος με αρχαία πρότυπα, 17ος αι.

Θύελλα και Ορμή

γερμανικό κίνημα του συναισθήματος

ρομαντισμός

κίνημα από το τέλος του 18ου αιώνα

μπαρόκ

τέχνη ηγεμόνων και Καθολικής Εκκλησίας

baruca

ακανόνιστο κόσμημα, ρίζα του «μπαρόκ»

σκιοφωτισμός

παιχνίδι φωτός και σκιάς στη ζωγραφική

ροκοκό

ανάλαφρη τέχνη των αστών (1730-1780)

rocaille

όστρακο, ρίζα του «ροκοκό»

νεοκλασικισμός

ρεύμα από το 1780, τέχνη της Επανάστασης

αιώνας του Λουδοβίκου ΙΔ΄

ο 17ος αιώνας των γραμμάτων