Μετά τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή η Οθωμανική Αυτοκρατορία παρακμάζει: σταματούν οι κατακτήσεις, τα οικονομικά καταρρέουν, η διοίκηση και ο στρατός διαφθείρονται και οι Ευρωπαίοι διεισδύουν με τις διομολογήσεις. Καθώς χάνει εδάφη, γεννιέται το Ανατολικό Ζήτημα.
Β΄ Λυκείου · Ιστορία · Ενοτητα 7 · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Γιατί
Το τέλος των κατακτήσεων και η απώλεια εδαφών μείωσαν τα έσοδα.
Η πώληση αξιωμάτων και η εκμίσθωση των φόρων στον πλειοδότη.
Η στασιμότητα της γεωργίας και της βιοτεχνίας και η υποτίμηση του νομίσματος.
Η διείσδυση των Ευρωπαίων με τις διομολογήσεις.
Η διαφθορά της διοίκησης και η παρακμή των γενιτσάρων και των σπαχήδων.
Τι έγινε
Η παρακμή ξεκινά μετά τον θάνατο του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς (1566). Χωρίς νέες κατακτήσεις ατονεί ο ιερός πόλεμος, ενώ η απέχθεια για τη δυτική γνώση φρενάρει την πρόοδο και η Πύλη βασίζεται σε χριστιανούς διερμηνείς, από τον 18ο αιώνα κυρίως Φαναριώτες.
Τα έσοδα πέφτουν, αξιώματα και φόροι πωλούνται στον πλειοδότη, αγροτική παραγωγή και βιοτεχνία μένουν στάσιμες. Οι νέοι θαλάσσιοι δρόμοι παρακάμπτουν τα οθωμανικά λιμάνια και το αμερικανικό ασήμι υποτιμά το νόμισμα. Οι υπόδουλοι, ιδίως οι Έλληνες, αναλαμβάνουν το εμπόριο και τη ναυτιλία.
Με τις συνεχείς διομολογήσεις οι Ευρωπαίοι κυριαρχούν εμπορικά και η αυτοκρατορία γίνεται πεδίο αποικιακής εκμετάλλευσης. Βαριοί φόροι, καταπίεση και ληστεία αδειάζουν την ύπαιθρο (η «μεγάλη φυγή» του 18ου αιώνα), ενώ η Αυλή ζει σε χλιδή.
Οι σουλτάνοι μετά τον Σουλεϊμάν δεν κυβερνούν οι ίδιοι· οι αξιωματούχοι του παιδομαζώματος αντικαθίστανται από την οθωμανική αριστοκρατία και η εξουσία περνά στην Αυλή και στον μεγάλο βεζίρη.
Στις επαρχίες οι αρχές διαφθείρονται, τα τιμάρια γίνονται ιδιωτικά τσιφλίκια και οι σπαχήδες διαλύονται. Οι γενίτσαροι χάνουν την πειθαρχία τους και ο στόλος μένει τεχνικά πίσω.
Το κράτος σε αποσύνθεση ευνοεί τις φυγόκεντρες τάσεις: το όραμα του Ρήγα, τη Φιλική Εταιρεία, τη σερβική επανάσταση (1804) και τις αποσχιστικές κινήσεις του Αλή πασά, του Πασβάνογλου και του Μεχμέτ Αλή.
Με τον Μεγάλο Πέτρο η Ρωσία αρχίζει να επεκτείνεται σε βάρος των Οθωμανών και το 1774, με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, γίνεται μεγάλη δύναμη· η Αυστρία ζητά μερίδιο αλλά λειτουργεί κυρίως ως παράγοντας ισορροπίας.
Η εκστρατεία του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο φέρνει στο προσκήνιο την Αγγλία, που θέλει ασφαλή τον δρόμο προς τις Ινδίες: εγγυάται τα οθωμανικά σύνορα (1799), παίρνει τη Μάλτα (1800), κερδίζει στην Αμιένη (1802) και από το 1806 κάνει δόγμα την ακεραιότητα της αυτοκρατορίας.
Τι άλλαξε
Οι υπόδουλοι λαοί, κυρίως οι Έλληνες, αναπτύσσονται οικονομικά.
Ενισχύονται απελευθερωτικά κινήματα και αποσχιστικές τάσεις τοπικών αρχόντων.
Γεννιέται το Ανατολικό Ζήτημα.
Πρόσωπα
Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής
σουλτάνος (1520-1566), μετά από αυτόν αρχίζει η παρακμή
Μέγας Πέτρος
τσάρος (1682-1725), άρχισε τη ρωσική επέκταση
Ρήγας
το απελευθερωτικό του όραμα
Αλή πασάς
των Ιωαννίνων, αποσχιστικές κινήσεις
Πασβάνογλου
πασάς του Βιδινίου, αποσχιστικές κινήσεις
Μεχμέτ Αλή
της Αιγύπτου, αποσχιστικές κινήσεις
Ναπολέων
η εκστρατεία του στην Αίγυπτο (1798-1799)
Yusuf Nabi
Τούρκος ποιητής, παράθεμα για τη διαφθορά (1692)
Pouqueville
περιηγητής, παράθεμα για τη «χώρα της συμφοράς»
Όροι
Πύλη
η οθωμανική κυβέρνηση
Δραγουμάνοι
γλωσσομαθείς χριστιανοί διερμηνείς
Φαναριώτες
διερμηνείς της Πύλης από τον 18ο αιώνα
εκμίσθωση προσόδων
οι φόροι εισπράττονται από τον πλειοδότη
διομολογήσεις
εμπορικά προνόμια σε Ευρωπαίους
μεγάλη φυγή
ερήμωση της υπαίθρου τον 18ο αιώνα
παιδομάζωμα
πηγή αξιωματούχων και γενιτσάρων
μεγάλος βεζίρης
επικεφαλής του μεγάλου διβανίου
μεγάλο διβάνι
το κρατικό συμβούλιο
τιμαριωτικό σύστημα
η γη του σουλτάνου σε αντιπροσώπους του
τιμάριο
ισόβια είσπραξη φόρων με υποχρεώσεις
χάσι
μεγάλο τιμάριο για ανώτατους αξιωματούχους
τσιφλίκι
ιδιωτικό κτήμα από πρώην τιμάριο
σπαχήδες
ιππείς τιμαριούχοι
γενίτσαροι
στρατός που παρακμάζει με το παιδομάζωμα
φυγόκεντρες τάσεις
αποσχιστικές κινήσεις τοπικών αρχόντων
Ανατολικό Ζήτημα
η τύχη των εδαφών που χάνουν οι Οθωμανοί
Κιουτσούκ Καϊναρτζή
1774, η Ρωσία γίνεται μεγάλη δύναμη
Συνθήκη της Αμιένης
1802, η Αίγυπτος πίσω στον σουλτάνο
ακεραιότητα της αυτοκρατορίας
αγγλικό δόγμα από το 1806
Χρονολογίες
1535
Πρώτες διομολογήσεις με τη Γαλλία
1566
Θάνατος του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς
1580
Διομολογήσεις με την Αγγλία
1682
Αρχίζει η βασιλεία του Μεγάλου Πέτρου στη Ρωσία
1774
Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή
1798
Ο Ναπολέων στην Αίγυπτο, ναυμαχία του Αμπουκίρ
1799
Αγγλοοθωμανική συνθήκη εγγύησης των εδαφών
1800
Ο αγγλικός στόλος καταλαμβάνει τη Μάλτα
1802
Αγγλογαλλική Συνθήκη της Αμιένης
1804
Επανάσταση στη Σερβία
1806
Ρωσοτουρκικός πόλεμος, δόγμα της ακεραιότητας για την Αγγλία
1923
Η Συνθήκη της Λωζάννης καταργεί τις διομολογήσεις
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Γιατί παρήκμασε η Οθωμανική Αυτοκρατορία;
Όταν σταμάτησαν οι κατακτήσεις, λιγόστεψαν τα έσοδα και χάθηκε ο ζήλος του ιερού πολέμου. Τα αξιώματα και οι φόροι δίνονταν στον πλειοδότη, η γεωργία και η βιοτεχνία δεν εξελίχθηκαν, οι νέοι θαλάσσιοι δρόμοι και το αμερικανικό ασήμι έπληξαν την οικονομία. Η εξουσία πέρασε από τον σουλτάνο στην Αυλή, η επαρχιακή διοίκηση διαφθάρηκε και γενίτσαροι και σπαχήδες αποδιοργανώθηκαν.
Τι ήταν οι διομολογήσεις;
Εμπορικές συμφωνίες της Πύλης με ευρωπαϊκά κράτη (Γαλλία 1535, Αγγλία 1580 κ.ά.). Οι Ευρωπαίοι έπαιρναν εμπορικά προνόμια και έδιναν σε αντάλλαγμα μόνο τη φιλία τους, οπότε στην ουσία εκμεταλλεύονταν την αυτοκρατορία σαν αποικία. Καταργήθηκαν με τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923).
Τι είναι το Ανατολικό Ζήτημα;
Το ζήτημα του τι θα γίνουν τα εδάφη που έχανε η Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι διεθνείς επιπλοκές του. Οι μεγάλες δυνάμεις ήθελαν να τα φέρουν στη δική τους επιρροή, όχι να τα δώσουν στους λαούς τους, αποφεύγοντας όμως πόλεμο μεταξύ τους. Η Ρωσία επεκτεινόταν, ενώ η Αγγλία από το 1806 υποστήριζε την ακεραιότητα της αυτοκρατορίας.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.