Ο Μεσαιωνικός δυτικός πολιτισμός

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Ως τα μέσα περίπου του 9ου αιώνα τα γράμματα καλλιεργούνται μόνο στα μοναστήρια και στις βασιλικές αυλές. Οι μοναχοί αντιγράφουν Βίβλο, Πατέρες, χρονικά, βίους αγίων και λατινικά έργα, και οι μονές λειτουργούν σαν σχολεία, συχνά για γόνους ευγενών. Κληρικοί είναι και οι σπουδαίοι λόγιοι, όπως ο Γρηγόριος της Τουρ και ο Ισίδωρος της Σεβίλλης.
2. Καρολίδεια Αναγέννηση: ο Καρλομάγνος οργανώνει στο Ακυίσγρανο κέντρο μάθησης, καθιερώνει την καρολίδεια μικρογράμματη γραφή, στηρίζει τη λατινική παράδοση και ιδρύει σχολεία.
3. Λογοτεχνία: στην αρχή γράφονται όλα στα λατινικά· ξεχωρίζουν το αγγλοσαξονικό έπος Μπέογουλφ και, τον 12ο αιώνα, έργα σε εθνικές γλώσσες, π.χ. το Άσμα του Ρολάνδου και το έπος των Νιμπελούγκεν. Τον 13ο και 14ο αιώνα αγαπιούνται τα ιπποτικά μυθιστορήματα, ενώ στη Φλωρεντία δημιουργούν ο Δάντης (Θεία Κωμωδία), ο Πετράρχης (λυρικά ποιήματα) και ο Βοκκάκιος (Δεκαήμερο).
4. Επιστήμη: στα τέλη του 12ου αιώνα ιδρύονται τα πρώτα πανεπιστήμια (Μπολόνια, Οξφόρδη, Παρίσι) με στήριξη και έλεγχο της Εκκλησίας· οι συζητήσεις τους οδηγούν στην έρευνα του φυσικού κόσμου. Ο Θωμάς Ακινάτης συνδυάζει Αριστοτέλη και δόγμα, ο Ρογήρος Βάκων ανοίγει τον δρόμο στο πείραμα.
5. Τεχνολογία: λίγες πρόοδοι, κυρίως στα τελευταία χρόνια του Μεσαίωνα: νερόμυλοι και καλύτερη χρήση αέρα και νερού, βιτρό και ελαιογραφία από τον 12ο αιώνα, και, το σημαντικότερο, το πυροβόλο όπλο τον 14ο αιώνα.
6. Τέχνη: ως τον Καρλομάγνο η Δύση ψάχνει ύφος, ενώνοντας τη γερμανική παράδοση με την ελληνορωμαϊκή, τη βυζαντινή και αργότερα την αραβική. Ο Καρλομάγνος χτίζει το παρεκκλήσιο του Άαχεν με βυζαντινά πρότυπα. Γύρω στο 1050 ο ρομανικός ρυθμός είναι η πρώτη καθαρά δυτική τέχνη, και ακολουθεί ο γοτθικός.
7. Γλυπτική: επί αιώνες η Δύση, όπως το Βυζάντιο, δεν ενδιαφέρεται για μεγάλα γλυπτά· οι ναοί αποκτούν γλυπτό διάκοσμο με τον ρομανικό ρυθμό, και από τον 13ο αιώνα η γοτθική γλυπτική, με ελληνιστικά πρότυπα, δείχνει δυνατά τα συναισθήματα.
8. Ζωγραφική: αρχικά βυζαντινή επιρροή· τον 13ο αιώνα τα θρησκευτικά θέματα γίνονται πιο κοσμικά και οι μορφές πιο φυσικές, τάση που τον 14ο αιώνα λέγεται διεθνής γοτθικός ρυθμός. Ο Τζιόττο ξεφεύγει και από τη βυζαντινή και από τη γοτθική παράδοση και ανοίγει τη νεότερη ζωγραφική.

Πρόσωπα

Γρηγόριος της Τουρ

επίσκοπος, μεγάλος ιστορικός της Δύσης (6ος αι.)

Ισίδωρος της Σεβίλλης

επίσκοπος, πρόδρομος της Καρολίδειας Αναγέννησης

Καρλομάγνος

αυτοκράτορας, ίδρυσε Ακαδημία και σχολεία

Δάντης

ποιητής της Θείας Κωμωδίας

Πετράρχης

λυρικός ποιητής, λατινικά και ιταλικά

Βοκκάκιος

συγγραφέας του Δεκαημέρου

Θωμάς Ακινάτης

θεολόγος, ταίριαξε τον Αριστοτέλη με την πίστη

Ρογήρος Βάκων

Άγγλος φιλόσοφος, πρόδρομος του πειράματος

Τζιόττο

ζωγράφος, αρχή της νεότερης ζωγραφικής

Ραβάνος Μαύρος

αρχιεπίσκοπος, εγκυκλοπαίδεια De rerum natura

Τζεντίλε ντα Φαμπιάνο

ζωγράφος του διεθνούς γοτθικού ρυθμού

Όροι

μοναχοί γραφείς

αντέγραφαν βιβλία στις μονές

Καρολίδεια Αναγέννηση

πνευματική άνθηση στην αυλή του Καρόλου

Ακυίσγρανο

το σημερινό Άαχεν, πρωτεύουσα του Καρόλου

καρολίδεια μικρογράμματη

πιο ευανάγνωστη γραφή βιβλίων

Μπέογουλφ

αγγλοσαξονικό έπος του 7ου αι.

Άσμα του Ρολάνδου

έπος στη γαλλική δημώδη (12ος αι.)

Νιμπελούγκεν

γερμανικό έπος του 12ου αι.

ιπποτικό μυθιστόρημα

έμμετρο, με κεντρικό θέμα τον έρωτα

Θεία Κωμωδία

έργο του Δάντη, κορυφή της ποίησης

Δεκαήμερο

διηγήματα του Βοκκάκιου

πανεπιστήμια

Μπολόνια, Οξφόρδη, Παρίσι (τέλη 12ου αι.)

σχολαστική φιλοσοφία

φιλοσοφία δεμένη με το δόγμα

πειραματική μέθοδος

γνώση μέσα από το πείραμα (Βάκων)

υαλογραφία (βιτρό)

χρωματιστά τζάμια ναών από τον 12ο αι.

πυροβόλο όπλο

εφεύρεση του 14ου αι.

ρομανικός ρυθμός

στέρεη δομή, ημικυκλικά τόξα, θόλοι

γοτθικός ρυθμός

ύψος, οξυκόρυφα τόξα, μεγάλα παράθυρα

αντηρίδες

εξωτερικά στηρίγματα των γοτθικών τοίχων

διεθνής γοτθικός ρυθμός

φυσικότερες μορφές, ζωγραφική 14ου αι.

εκκοσμίκευση

κοσμικά στοιχεία στα θρησκευτικά θέματα