Ο βυζαντινός πολιτισμός δένει ελληνιστικά, ρωμαϊκά και χριστιανικά στοιχεία. Η ενότητα περνά από τη φιλοσοφία, την ιστορία, τη λογοτεχνία, τη θεολογία και την επιστήμη στην αρχιτεκτονική και τη ζωγραφική των ναών.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΙΣΤΟΡΙΑΕΝΟΤΗΤΑ 515 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Εισαγωγικό σημείωμα του κεφαλαίου: στον Μεσαίωνα η Μεσόγειος είναι ένας κοινός πολιτισμικός χώρος. Βυζάντιο, Δύση και Άραβες, παρά τις διαφορές τους, ανταλλάσσουν ιδέες και από αυτή την επαφή ξεκινά ο νεότερος δυτικός πολιτισμός. Τη βυζαντινή επιρροή δέχονται άμεσα Σλάβοι, Βούλγαροι και Ρώσοι.
Φιλοσοφία: κυριαρχεί η χριστιανική σκέψη, όμως οι Βυζαντινοί γνωρίζουν τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, ενώ η Δύση τους μαθαίνει μόλις τον 12ο αιώνα μέσα από αραβικές μεταφράσεις. Ο Ψελλός διευθύνει τη Φιλοσοφική Σχολή της Μαγναύρας. Στα τελευταία χρόνια συγκρούονται οι πλατωνικοί του Πλήθωνα με τους αριστοτελικούς του Σχολάριου. Μονές όπως του Στουδίου αντιγράφουν κλασικά χειρόγραφα.
Ιστορία: η χρονογραφία (Θεοφάνης ο Ομολογητής, Γεώργιος Μοναχός) είναι απλή και συχνά αναξιόπιστη, αλλά κάποτε η μόνη πηγή. Η ιστοριογραφία ακολουθεί τα κλασικά πρότυπα: Ψελλός, Άννα Κομνηνή με την Αλεξιάδα, οι ιστορικοί της Άλωσης Κριτόβουλος, Σφραντζής και Χαλκοκονδύλης.
Λογοτεχνία: πρώτα ανθίζει η εκκλησιαστική υμνογραφία (Ιωάννης Δαμασκηνός, Κοσμάς ο Μελωδός, Κασσιανή). Από τον 10ο αιώνα τα ακριτικά τραγούδια ανοίγουν τον δρόμο της δημοτικής ποίησης και τον 11ο γράφεται το έπος του Διγενή Ακρίτα. Τον 12ο αιώνα κυριαρχεί η δημώδης γλώσσα (Πτωχοπρόδρομος) και στα χρόνια των Παλαιολόγων το έμμετρο ιπποτικό μυθιστόρημα και το Χρονικό του Μορέως.
Θεολογία: ο Μάξιμος ο Ομολογητής γράφει για τις δύο φύσεις του Χριστού, ο Ιωάννης της Κλίμακος για την άνοδο του ανθρώπου προς τον ουρανό, ο Φώτιος συντάσσει τη Μυριόβιβλο, οι Κύριλλος και Μεθόδιος μεταφράζουν ιερά βιβλία στα σλαβικά. Ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος κηρύσσει τη θέωση και τον 14ο αιώνα ο Γρηγόριος Παλαμάς ηγείται του Ησυχασμού.
Επιστήμη και τεχνολογία: μαθηματικά, αστρονομία και ιατρική με ονόματα όπως ο Στέφανος ο Αλεξανδρινός, ο γιατρός Αλέξανδρος ο Τραλλιανός και ο Λέων ο Μαθηματικός. Οι Βυζαντινοί φτιάχνουν αστρολάβους, ηλιακά ρολόγια και βαλλίστρες· το υγρόν πυρ είναι το σπουδαιότερο πολεμικό τους όπλο.
Τέχνη και αρχιτεκτονική: η εικονομαχία καταστρέφει έργα και φρενάρει τη δημιουργία, οι Μακεδόνες φέρνουν νέα άνθηση, στους αιώνες 11ο και 12ο η φτώχεια του κράτους φαίνεται στην τέχνη, και τον 14ο και 15ο αιώνα έρχεται η Παλαιολόγεια Αναγέννηση. Από τη βασιλική περνάμε στην τρουλαία βασιλική και στον εγγεγραμμένο σταυροειδή με τρούλο. Οι ναοί είναι απλοί απέξω και πλούσιοι μέσα.
Ζωγραφική: μετά την εικονομαχία στήνεται σταθερό πρόγραμμα (Παντοκράτορας στον τρούλο, Θεοτόκος στην αψίδα, Ευαγγελιστές στα λοφία). Τα ψηφιδωτά ανθίζουν στην ακμή, οι τοιχογραφίες και οι φορητές εικόνες στην παλαιολόγεια φτώχεια. Αυστηροί κανόνες, μετωπικές μορφές, χωρίς βάθος και τρίτη διάσταση. Κορυφαίοι ο Μανουήλ Πανσέληνος και ο Θεοφάνης ο Έλληνας.
Σε τι διαφέρει η χρονογραφία από την ιστοριογραφία στο Βυζάντιο;
Η χρονογραφία γράφεται σε απλή γλώσσα για λιγότερο μορφωμένους αναγνώστες, ξεκινά συνήθως από τη δημιουργία του κόσμου, καταγράφει με χρονική σειρά και παράξενα φαινόμενα και δεν νοιάζεται για αντικειμενικότητα. Η ιστοριογραφία μιμείται τους αρχαίους ιστορικούς, θέλει να είναι αντικειμενική και ψάχνει τα αίτια των γεγονότων· τη γράφουν συνήθως ανώτεροι αξιωματούχοι, όπως ο Ψελλός και η Άννα Κομνηνή.
Ποιοι είναι οι βασικοί αρχιτεκτονικοί ρυθμοί των βυζαντινών ναών;
Αρχικά η βασιλική, που με τον τρούλο της Αγίας Σοφίας (6ος αι.) γίνεται τρουλαία βασιλική. Μετά την εικονομαχία επικρατεί ο εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο, με παραλλαγές τον αγιορείτικο τύπο (κόγχες σε τρεις κεραίες), τον πεντάτρουλο και τον οκταγωνικό (Δαφνί, Όσιος Λουκάς, Νέα Μονή Χίου).
Πώς επηρέασαν οι Βυζαντινοί λόγιοι την ευρωπαϊκή Αναγέννηση;
Ο Πλήθων βοήθησε να ιδρυθεί η Πλατωνική Ακαδημία της Φλωρεντίας και να αναβιώσουν οι πλατωνικές σπουδές στην Ιταλία. Οι αριστοτελικοί του ύστερου Βυζαντίου απέδωσαν σωστά τον Αριστοτέλη στα λατινικά, διορθώνοντας τις αραβικές μεταφράσεις. Έτσι τα αρχαία κείμενα έφτασαν πιο καθαρά στη Δύση.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.