Η δυτική Ευρώπη στη διάρκεια του ύστερου Μεσαίωνα

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Γιατί

• Ο πληθυσμός ξεπέρασε την παραγωγή τροφής.
• Στροφή των αγροτών σε εμπορικά προϊόντα αντί για δημητριακά.
• Φυσικές καταστροφές, Μαύρος Θάνατος και Εκατονταετής Πόλεμος.

Τι έγινε

1. Τον 13ο αιώνα η αγροτική παραγωγή αυξάνεται και καινοτομίες (νερόμυλος, υδραυλικό πριόνι, ποδοκίνητος αργαλειός) αναπτύσσουν τη βιοτεχνία πολυτελών υφασμάτων στη Φλάνδρα και τη Βόρεια Ιταλία.
2. Το εμπόριο ανθεί με νέους δρόμους, καλύτερα πλοία και εμποροπανηγύρεις· αναδεικνύονται η Φλωρεντία και το Μιλάνο, και τα ιταλικά νομίσματα, όπως το βενετικό δουκάτο, εκτοπίζουν τα βυζαντινά και ισλαμικά. Ο πληθυσμός σχεδόν διπλασιάζεται.
3. Η κεντρική εξουσία δυναμώνει σε βάρος των μικρών φεουδαρχών, ενώ η ανώτερη αριστοκρατία συνεργάζεται μαζί της. Αρκετοί αγρότες εξαγοράζουν τις υποχρεώσεις τους, αλλά οι περισσότεροι φτωχαίνουν. Στις πόλεις οι επαγγελματίες σχηματίζουν συντεχνίες, όμως κυβερνούν οι λίγες οικογένειες των πατρικίων.
4. Την περίοδο 1270-1330 περίπου έρχεται κρίση: ο πληθυσμός ξεπερνά την παραγωγή τροφής, οι αγρότες στρέφονται σε εμπορικά προϊόντα (κρασί, λινάρι) και πλημμύρες πλήττουν οικονομία και γεννήσεις.
5. Ο Μαύρος Θάνατος, βουβωνική πανώλη που απλώθηκε από το 1347, αφάνισε περίπου τα δύο πέμπτα των Ευρωπαίων· ακολούθησε ο Εκατονταετής Πόλεμος Γαλλίας και Αγγλίας (1339-1453).
6. Φτώχεια και νέοι φόροι έφεραν εξεγέρσεις σε πόλεις (Φλωρεντία) και ύπαιθρο. Καταπνίγηκαν, αλλά οι συντεχνίες μπήκαν στα δημοτικά συμβούλια και οι μισθοί των εργατών ανέβηκαν.
7. Από τα τέλη του 13ου αιώνα οι βασιλείς της Αγγλίας και κυρίως της Γαλλίας στηρίζονται στους αστούς για να υποτάξουν τους φεουδάρχες. Ο Γάλλος βασιλιάς αναγκάζει τον πάπα να μεταφερθεί στην Αβινιόν (1309-1378), πλήγμα που μαζί με τη διαφθορά γεννά το αίτημα θρησκευτικής μεταρρύθμισης.
8. Στη Γαλλία επικρατεί συγκεντρωτική μοναρχία· στην Αγγλία οι φεουδάρχες, με κλήρο και αστούς, επιβάλλουν στον Ιωάννη τον Ακτήμονα τη Μεγάλη Χάρτα (1215) και το 1295 συνεδριάζει για πρώτη φορά το Κοινοβούλιο. Στη Γερμανία οι μεγάλοι φεουδάρχες εμποδίζουν τη δημιουργία ενιαίου κράτους.

Τι άλλαξε

• Οι συντεχνίες μπήκαν στα δημοτικά συμβούλια.
• Αυξήθηκαν οι μισθοί των εργατών στις βιοτεχνίες.
• Άρχισε η αλλαγή των κοινωνικών και πολιτικών σχέσεων.

Πρόσωπα

Ιωάννης ο Ακτήμονας

βασιλιάς της Αγγλίας, δέχτηκε τη Μεγάλη Χάρτα

πατρίκιοι

ισχυρές οικογένειες που κυβερνούσαν τις πόλεις

αστοί

έμποροι, τραπεζίτες, βιοτέχνες, σύμμαχοι των βασιλέων

Όροι

υδραυλικό πριόνι

καινοτομία του 13ου αιώνα

ποδοκίνητος αργαλειός

αργαλειός με πεντάλ, για πολυτελή υφάσματα

δουκάτο

βενετικό νόμισμα των διεθνών αγορών

νομισματική ανεξαρτησία

η Δύση με δικά της ισχυρά νομίσματα

συντεχνία

οργάνωση επαγγελματιών μιας πόλης

πατρίκιοι

ολιγάριθμες ισχυρές οικογένειες των πόλεων

δημοτικό συμβούλιο

το όργανο που κυβερνούσε την πόλη

κρίση της φεουδαρχίας

περίπου 1270-1330 και 14ος αιώνας

πρόβλημα επισιτισμού

έλλειψη τροφής για τον πληθυσμό

Μαύρος Θάνατος

επιδημία βουβωνικής πανώλης από το 1347

Εκατονταετής Πόλεμος

Γαλλία εναντίον Αγγλίας (1339-1453)

αιχμαλωσία της Αβινιόν

η έδρα του πάπα στην Αβινιόν (1309-1378)

ευνοιοκρατία

διορισμοί με βάση την εύνοια

θρησκευτική μεταρρύθμιση

αίτημα για αλλαγή στην Εκκλησία

συγκεντρωτική μοναρχία

ισχυρός βασιλιάς πάνω από τους φεουδάρχες

Μεγάλη Χάρτα (Magna Charta)

όρια στη βασιλική εξουσία (1215)

Αγγλικό Κοινοβούλιο

ευγενείς και αστοί, πρώτη σύνοδος 1295

Βουλή των Αντιπροσώπων και των Λόρδων

οι βουλές που βγήκαν από το Κοινοβούλιο