Η διεθνής ακτινοβολία του Βυζαντίου

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Γιατί

• Για το Σχίσμα: η διεκδίκηση της πρωτοκαθεδρίας από τη Ρώμη
• Για το Σχίσμα: θεολογικές διαφορές (filioque, άζυμα, αγαμία, νηστεία Σαββάτου)
• Για την αποτυχία του Συμεών: έλλειψη στόλου και πόλεμοι με Σέρβους και Κροάτες

Τι έγινε

1. Η διπλωματία στηρίζει την ασφάλεια του κράτους: πρεσβείες, δώρα, συμμαχίες με γάμους, εμπορικές συνθήκες και εκχριστιανισμός γειτόνων, υπό τον αυτοκράτορα και τον Λογοθέτη του Δρόμου.
2. Άραβες: μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης (904) ενισχύεται ο στόλος. Ο Ιωάννης Κουρκούας παίρνει την Έδεσσα (944), ανακτώνται η Κρήτη (961) και η Κύπρος (965), και ο Φωκάς και ο Τζιμισκής προσαρτούν Κιλικία και Συρία. Υπήρχαν όμως και συνθήκες ειρήνης με ανταλλαγές αιχμαλώτων και εμπόριο.
3. Βούλγαροι: ο Συμεών μεταφέρει την πρωτεύουσα στην Πρεσλάβα, στηρίζει τη σλαβική εκκλησιαστική γραμματεία και διεκδικεί τα Βαλκάνια· ο γιος του Πέτρος κάνει ειρήνη και παίρνει τον τίτλο βασιλεύς της Βουλγαρίας.
4. Ο Σαμουήλ (976) στήνει νέο βουλγαρικό κράτος στην Πρέσπα και την Αχρίδα. Ο Βασίλειος Β΄ νικά στον Σπερχειό (997, Νικηφόρος Ουρανός) και στο Κλειδί (1014) και προσαρτά τη Βουλγαρία (1018).
5. Ρώσοι: απειλούν συχνά, αλλά συνθήκες ρυθμίζουν το εμπόριο γουναρικών και σκλάβων με μεταξωτά. Η Όλγα επισκέπτεται την Πόλη (957) και ο Βλαδίμηρος βαπτίζεται και παντρεύεται την Άννα, αδελφή του Βασιλείου Β΄.
6. Ιταλία: μετά τη στέψη του Όθωνα Α΄ (962) ο Φωκάς αρνείται τον τίτλο του και η πρεσβεία του Λιουτπράνδου (968) αποτυγχάνει. Με τον γάμο του Όθωνα Β΄ και της Θεοφανώς οι σχέσεις βελτιώνονται, αλλά οι Νορμανδοί παίρνουν τις ιταλικές κτήσεις (1071).
7. Το Σχίσμα του 1054 ξεκινά από δογματικές διαφορές, με κύριο αίτιο την αξίωση πρωτοκαθεδρίας της Ρώμης· τελειώνει με αμοιβαίους αφορισμούς Κηρουλαρίου και Ουμβέρτου, και η σημασία του φάνηκε αργότερα.
8. Ο Βασίλειος Β΄ ανταμείβει τους Βενετούς με ευνοϊκή εμπορική συνθήκη, αρχή των προνομίων προς το ιταλικό κεφάλαιο που μακροπρόθεσμα έβλαψαν την αυτοκρατορία.

Τι άλλαξε

• Η Βουλγαρία προσαρτάται (1018) και η Εκκλησία της εξελληνίζεται.
• Ο πολιτισμός του Βυζαντίου γίνεται η βάση της ρωσικής πνευματικής παράδοσης.
• Το Σχίσμα διευκολύνει έμμεσα τη νορμανδική κατάκτηση της νότιας Ιταλίας.
• Τα προνόμια στους Βενετούς αποβαίνουν μοιραία για τα συμφέροντα της αυτοκρατορίας.

Πρόσωπα

Ιωάννης Κουρκούας

στρατηγός, άλωση της Έδεσσας (944)

Νικηφόρος Φωκάς

αυτοκράτορας, ανέκτησε την Κρήτη (961)

Ιωάννης Τζιμισκής

αυτοκράτορας, προώθηση ως τη Συρία

Συμεών

Βούλγαρος ηγεμόνας, διεκδίκησε το στέμμα

Νικόλαος Μυστικός

πατριάρχης και αντιβασιλέας (913)

Πέτρος

γιος του Συμεών, ειρήνη με το Βυζάντιο

Ρωμανός Λακαπηνός

αυτοκράτορας, η εγγονή του σύζυγος του Πέτρου

Σαμουήλ

ιδρυτής νέου βουλγαρικού κράτους (976)

Βασίλειος Β΄

υπέταξε τη Βουλγαρία (1018)

Νικηφόρος Ουρανός

στρατηγός, νίκη στον Σπερχειό (997)

Όλγα

ηγεμονίδα του Κιέβου, στην Πόλη το 957

Βλαδίμηρος

Ρώσος ηγεμόνας, βαπτίστηκε και πήρε την Άννα

Όθων Α΄

στέφθηκε αυτοκράτορας των Ρωμαίων (962)

Θεοφανώ

ανεψιά του Τζιμισκή, σύζυγος του Όθωνα Β΄

Λιουτπράνδος

επίσκοπος Κρεμόνας, πρεσβευτής (968)

Μιχαήλ Κηρουλάριος

πατριάρχης στο Σχίσμα του 1054

Ουμβέρτος

καρδινάλιος, απεσταλμένος της Ρώμης

Όροι

διπλωματία

πρεσβείες, δώρα, γάμοι, ιεραποστολές

Λογοθέτης του Δρόμου

υπεύθυνος για ξένες πρεσβείες

επιγαμίες

συμμαχίες με γάμους

ιερό μανδήλιο

ανακτήθηκε από την Έδεσσα (944)

Πρεσλάβα

νέα βουλγαρική πρωτεύουσα επί Συμεών

ημιαργείος

μισός Έλληνας, προσωνύμιο του Συμεών

σχολή της Μαγναύρας

σχολή στην Πόλη όπου σπούδασε ο Συμεών

χάνος

ο παλιός τίτλος των Βουλγάρων ηγεμόνων

Πρέσπα, Αχρίδα

κέντρο του κράτους του Σαμουήλ

μάχη στο Κλειδί

νίκη του Βασιλείου Β΄ το 1014

κράτος του Κιέβου

το ρωσικό κράτος, εμπορικός εταίρος

πορφυρογέννητος

γόνος αυτοκράτορα εν ενεργεία

Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

το γερμανικό κράτος του Όθωνα (962)

Σχίσμα του 1054

οριστική ρήξη των δύο Εκκλησιών

πρωτοκαθεδρία (πρωτείο)

αξίωση της Ρώμης, κύριο αίτιο Σχίσματος

άζυμα

άρτος χωρίς προζύμι στη Λειτουργία

αμοιβαίοι αφορισμοί

το τέλος των συζητήσεων του 1054

Νορμανδοί

κατέκτησαν τη βυζαντινή Ιταλία (1071)

θέμα Λογγοβαρδίας

βυζαντινή επαρχία στην Ιταλία

εμπορικά προνόμια

παραχωρήσεις στη Βενετία