Η Εικονομαχία

Για πάνω από έναν αιώνα (726-843) το Βυζάντιο διχάζεται για το αν επιτρέπεται η λατρεία των εικόνων. Οι Ίσαυροι αυτοκράτορες στηρίζουν την Εικονομαχία για να κερδίσουν τους αγρότες-στρατιώτες της Μ. Ασίας, αλλά το 843 οι εικόνες αναστηλώνονται οριστικά.

Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 115 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Γιατί

Οι ανεικονικές αντιλήψεις των ανατολικών επαρχιών.
Η λατρεία εικόνων και λειψάνων που έφτανε στη δεισιδαιμονία.
Η ανάγκη του κράτους να κερδίσει τους αγρότες-στρατιώτες της Μ. Ασίας.

Τι έγινε

Πρωτεργάτες ήταν ο Λέων Γ΄ και ο Κωνσταντίνος Ε΄ της δυναστείας των Ισαύρων, μαζί με μέλη του ανώτερου κλήρου· το κίνημα κράτησε από το 726 ως το 843.
Ιδεολογική βάση ήταν οι ανεικονικές αντιλήψεις της Ανατολής, ενώ η υπερβολική λατρεία εικόνων και λειψάνων, κυρίως στις ευρωπαϊκές επαρχίες, προκαλούσαν αντιδράσεις.
Με αραβικούς στόλους στις θάλασσες (πολιορκία του 717), Σλάβους και Βουλγάρους στα Βαλκάνια, η σωτηρία του κράτους περνούσε από τους αγρότες της Μ. Ασίας στους θεματικούς στρατούς· η εικονομαχική πολιτική τους έφερνε κοντά στην κεντρική εξουσία.
Ο σεισμός του 726 στη Θήρα θεωρήθηκε θεία οργή. Ο Λέων Γ΄ αφαιρεί την εικόνα του Χριστού από τη Χαλκή Πύλη· ξεσπούν οδομαχίες και εξέγερση στο Θέμα Ελλάδος, που ο στόλος της καταστέλλεται κοντά στον Ελλήσποντο.
Το διάταγμα του 730 προβλέπει καταστροφή εικόνων και διώξεις εικονοφίλων. Ο πάπας αντιδρά και στρέφεται στους Φράγκους, κάτι που βλάπτει τις σχέσεις με τη Δύση.
Επί Κωνσταντίνου Ε΄ η Εικονομαχία κορυφώνεται με διωγμό μοναχών και μοναστηριών· τον νομιμοποιεί η σύνοδος της Ιέρειας (754).
Το 787, επί Ειρήνης και Κωνσταντίνου ΣΤ΄, η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος καταδικάζει την Εικονομαχία. Αναζωπυρώνεται ηπιότερα επί Λέοντος Ε΄ και Θεοφίλου.
Τον Μάρτιο του 843 σύνοδος που συγκαλεί η Θεοδώρα με τον Βάρδα και τον Θεόκτιστο αποκαθιστά τις εικόνες· το κράτος αποτυγχάνει να υποτάξει πλήρως την Εκκλησία.

Τι άλλαξε

Διώξεις εικονοφίλων και μοναχών, ταραχές στην πρωτεύουσα και στο Θέμα Ελλάδος.
Ο πάπας στρέφεται στους Φράγκους, οι σχέσεις με τη Δύση χειροτερεύουν.
Με την αναστήλωση (843) το κράτος δεν καταφέρνει να υποτάξει την Εκκλησία.

Πρόσωπα

Λέων Γ΄: Ίσαυρος αυτοκράτορας, άρχισε την Εικονομαχία (726)
Κωνσταντίνος Ε΄: Ίσαυρος αυτοκράτορας, κορύφωση της Εικονομαχίας
Ειρήνη: αυτοκράτειρα, Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος (787)
Κωνσταντίνος ΣΤ΄: αυτοκράτορας την εποχή της συνόδου του 787
Λέων Ε΄: αυτοκράτορας, αναζωπύρωσε την Εικονομαχία
Θεόφιλος: αυτοκράτορας, αναζωπύρωσε την Εικονομαχία
Θεοδώρα: μητέρα του Μιχαήλ Γ΄, συγκάλεσε τη σύνοδο του 843
Μιχαήλ Γ΄: ο ανήλικος αυτοκράτορας του 843
Βάρδας: συνεργάτης της Θεοδώρας
Θεόκτιστος: συνεργάτης της Θεοδώρας
Γρηγόριος Β΄: πάπας, παραλήπτης επιστολής του Λέοντος Γ΄ (παράθεμα)
Ιωάννης Δαμασκηνός: θεολόγος, υπερασπίστηκε τις εικόνες (παράθεμα)
Θεοφάνης: χρονογράφος, για την έκρηξη της Θήρας (παράθεμα)

Όροι

Εικονομαχία: κίνημα κατά των εικόνων (726-843)
Ίσαυροι: η δυναστεία των εικονομάχων αυτοκρατόρων
ανεικονικές αντιλήψεις: το θείο δεν απεικονίζεται
εικονομάχοι ή εικονοκλάστες: οι αντίπαλοι των εικόνων
εικονολάτρες ή εικονόφιλοι: οι υπερασπιστές των εικόνων
δεισιδαιμονία: υπερβολική, προληπτική λατρεία
θεματικοί στρατοί: αγρότες-στρατιώτες των θεμάτων
Βούλγαροι: νέος γείτονας στα Βαλκάνια
σεισμός Θήρας: αφορμή της Εικονομαχίας (726)
Χαλκή Πύλη: είσοδος ανακτόρων, εικόνα του Χριστού
Θέμα Ελλάδος: σημερινή ανατολική Στερεά Ελλάδα
διάταγμα του 730: καταστροφή εικόνων, διώξεις εικονοφίλων
σύνοδος της Ιέρειας: 754, καταδίκη της λατρείας εικόνων
Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος: 787, καταδίκη της Εικονομαχίας
αναστήλωση των εικόνων: σύνοδος του Μαρτίου 843
Ψαλτήρι Χλουντώφ: μικρογραφίες του 9ου αιώνα με εικονομάχους

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Χρονογραμμή · Κρεμάλα · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Ποιες ήταν οι αιτίες της Εικονομαχίας;

Οι κάτοικοι των ανατολικών επαρχιών πίστευαν ότι το θείο δεν πρέπει να παριστάνεται με ανθρώπινη μορφή, αφού ο Χριστιανισμός είναι πνευματική θρησκεία. Η υπερβολική λατρεία εικόνων και λειψάνων, κοντά στη δεισιδαιμονία, προκαλούσε αντιδράσεις. Και πολιτικά, την ώρα που Άραβες, Σλάβοι και Βούλγαροι πίεζαν, η αυτοκρατορία στηριζόταν στους αγρότες της Μ. Ασίας των θεματικών στρατών, που απέρριπταν τις εικόνες.

Πώς ξεκίνησε η Εικονομαχία;

Αφορμή θεωρείται ο σεισμός του 726 ανάμεσα σε Θήρα και Θηρασία, που ερμηνεύτηκε ως θεία οργή για τη λατρεία των εικόνων. Το ίδιο έτος ο Λέων Γ΄ διέταξε να αφαιρεθεί η εικόνα του Χριστού από τη Χαλκή Πύλη και ξέσπασαν ταραχές. Το πρώτο επίσημο διάταγμα κατά των εικόνων φαίνεται ότι βγήκε το 730.

Ποιες σύνοδοι έκριναν το θέμα των εικόνων;

Η σύνοδος της Ιέρειας (754), επί Κωνσταντίνου Ε΄, καταδίκασε τη λατρεία των εικόνων. Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος (787), επί Ειρήνης και Κωνσταντίνου ΣΤ΄, καταδίκασε την Εικονομαχία. Τον Μάρτιο του 843 σύνοδος που συγκάλεσε η Θεοδώρα αποκατέστησε οριστικά τις εικόνες.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα