Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Μωάμεθ οι Άραβες παίρνουν από το Βυζάντιο τη Συρία, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο και φτάνουν ως την Ισπανία. Η Κωνσταντινούπολη αντέχει δύο πολιορκίες χάρη στο υγρόν πυρ, αλλά η Μεσόγειος παύει να είναι βυζαντινή θάλασσα.
Β΄ Λυκείου · Ιστορία · Ενοτητα 1 · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Γιατί
Εξάντληση Βυζαντινών και Περσών από τους μεταξύ τους πολέμους.
Η αποξένωση των ανατολικών επαρχιών λόγω του μονοφυσιτισμού.
Η παραμέληση του βυζαντινού στόλου στις αρχές του 9ου αιώνα.
Τι έγινε
Με τους δύο πρώτους χαλίφες οι Άραβες εισβάλλουν στις πλούσιες χώρες της Εγγύς Ανατολής· ως το 640 έχουν χαθεί Συρία, Περσία, Παλαιστίνη, Μεσοποταμία και Αρμενία.
Αιτίες: η εξάντληση Βυζαντίου και Περσίας και κυρίως η ρήξη του κέντρου με τις ανατολικές επαρχίες λόγω του μονοφυσιτισμού.
Η Αίγυπτος, ο σιτοβολώνας της αυτοκρατορίας, χάνεται με την κατάληψη της Αλεξάνδρειας (646). Μετά τη Βόρεια Αφρική οι Άραβες περνούν στη βησιγοτθική Ισπανία, αλλά οι Φράγκοι τους σταματούν στο Πουατιέ (732).
Ο χαλίφης Μωαβίας ναυπηγεί στόλο: πέφτουν η Κωνστάντια της Κύπρου, η Ρόδος και η Κως, με τελικό στόχο την Κωνσταντινούπολη.
Επί Κωνσταντίνου Δ΄ η πολιορκία του 674-678 αποτυγχάνει χάρη στο υγρόν πυρ· η ειρήνη ανεβάζει το κύρος του Βυζαντίου. Νέα αποτυχία το 717.
Ο πόλεμος περνά στη Μ. Ασία. Στον πρώιμο 9ο αιώνα εσωτερικές διαμάχες στο Χαλιφάτο δίνουν ανάσα στο Βυζάντιο.
Το 821-823, με την εξέγερση του Θωμά του Σλάβου και τον παραμελημένο στόλο, Άραβες από την Ισπανία παίρνουν την Κρήτη και αποβιβάζονται στη Σικελία. Επί Θεοφίλου καταστρέφεται το Αμόριο (838).
Η Μεσόγειος γίνεται κοινή θάλασσα Αράβων και Βυζαντινών· τα κούρσα ερημώνουν τα νησιά του Αιγαίου και οι επιδρομές στη Μ. Ασία πλήττουν εμπόριο και γεωργία.
Τι άλλαξε
Απώλεια των ανατολικών επαρχιών και της Αιγύπτου.
Τέλος της ελληνορωμαϊκής κυριαρχίας στη Μεσόγειο· σύνορα στη γραμμή Κρήτη, Κύπρος, Λυκία/Κιλικία.
Ερήμωση νησιών και ακτών, περιορισμός του εμπορίου.
Πρόσωπα
Μωαβίας
χαλίφης, έφτιαξε αραβικό στόλο, πολιόρκησε την Πόλη
Κωνσταντίνος Δ΄
αυτοκράτορας, απέκρουσε την πολιορκία 674-678
Θωμάς ο Σλάβος
αρχηγός εξέγερσης στο Βυζάντιο (821-823)
Θεόφιλος
αυτοκράτορας, πολέμησε τους Άραβες, Αμόριο (838)
Λέων ΣΤ΄
αυτοκράτορας, «Ναυμαχικά» για το υγρόν πυρ (παράθεμα)
Ανρί Πιρέν
ιστορικός, η Μεσόγειος έγινε σύνορο (ερώτηση)
Όροι
χαλίφης
αρχηγός των Αράβων μετά τον Μωάμεθ
μονοφυσιτισμός
αίρεση των ανατολικών επαρχιών
Αίγυπτος
ο σιτοβολώνας της αυτοκρατορίας
Αλεξάνδρεια
οριστική αραβική κατάληψη το 646
Πουατιέ
οι Φράγκοι σταματούν τους Άραβες (732)
Κωνστάντια
πρωτεύουσα της Κύπρου, πρώτη αραβική άλωση
υγρόν πυρ
εύφλεκτο όπλο που έκαιγε τους στόλους
δρόμων
τύπος βυζαντινού πολεμικού πλοίου
σίφωνας
χάλκινος σωλήνας για το υγρόν πυρ
χειροσίφωνα
μικρά σιφώνια του χεριού
Χαλιφάτο
το αραβικό κράτος του χαλίφη
Αμόριο
πατρίδα του Θεοφίλου, καταστράφηκε το 838
κούρσα
αραβικές επιδρομές στα νησιά και τις ακτές
συγκυριαρχία
κοινή κυριαρχία Αράβων και Βυζαντινών
Κρήτη, Κύπρος, Λυκία/Κιλικία
τα νέα θαλάσσια σύνορα του Βυζαντίου
Χρονολογίες
640
Έχουν κριθεί Συρία, Περσία, Παλαιστίνη, Μεσοποταμία, Αρμενία
646
Οριστική αραβική κατάληψη της Αλεξάνδρειας
674
Αρχίζει η αραβική πολιορκία της Κωνσταντινούπολης (674-678)
717
Δεύτερη αποτυχημένη πολιορκία της Πόλης
732
Οι Φράγκοι σταματούν τους Άραβες στο Πουατιέ
821
Εξέγερση του Θωμά του Σλάβου (821-823)
823
Οι Άραβες της Ισπανίας καταλαμβάνουν την Κρήτη (821-823)
838
Καταστροφή του Αμορίου
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Γιατί οι Άραβες κατέκτησαν τόσο γρήγορα την Εγγύς Ανατολή;
Βυζαντινοί και Πέρσες είχαν εξαντληθεί από τους μακρούς πολέμους μεταξύ τους. Η σημαντικότερη αιτία όμως ήταν η ψυχική απόσταση ανάμεσα στην Κωνσταντινούπολη και τις ανατολικές επαρχίες, όπου είχε επικρατήσει η αίρεση του μονοφυσιτισμού.
Πώς σώθηκε η Κωνσταντινούπολη από τους Άραβες;
Στην πολιορκία του 674-678, επί Κωνσταντίνου Δ΄, οι επιθέσεις απέτυχαν και ο αραβικός στόλος κάηκε από το υγρόν πυρ· ο Μωαβίας δέχτηκε ταπεινωτική ειρήνη. Το 717 η Πόλη σώθηκε ξανά χάρη στους υπερασπιστές της και στο υγρόν πυρ, και από τότε οι Άραβες δεν την απείλησαν.
Ποιες ήταν οι συνέπειες των αραβικών κατακτήσεων για τη Μεσόγειο;
Τελείωσε η ελληνορωμαϊκή κυριαρχία στη Μεσόγειο. Άραβες και Βυζαντινοί τη μοιράστηκαν, και η θαλάσσια άμυνα του Βυζαντίου τραβήχτηκε πίσω στη γραμμή Κρήτη, Κύπρος, Λυκία/Κιλικία. Οι συχνές πειρατικές επιδρομές (κούρσα) άδειασαν νησιά και ακτές του Αιγαίου και περιόρισαν το εμπόριο.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.