Δύο ένθετα: πώς είναι στημένη η ηλεκτρική εγκατάσταση ενός σπιτιού (φάση, ουδέτερος, γείωση, ασφάλειες, διακόπτης διαφυγής) με κανόνες ασφαλούς χρήσης, και η ιστορία των ημιαγωγών ως το πρώτο τρανζίστορ.
Β΄ Λυκείου · Φυσική γενικής · 20 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Κάθε συσκευή χαρακτηρίζεται από την τάση και την ισχύ λειτουργίας της· χαμηλή λέγεται η τάση ως 42 V.
Στο σπίτι φτάνει εναλλασσόμενη τάση 220 V, 50 Hz, με τρεις αγωγούς: φάση, ουδέτερο (ενωμένο με τη Γη στον μετρητή) και γείωση.
Ο γενικός πίνακας έχει γενικό διακόπτη, αυτόματο διακόπτη διαφυγής, γενική ασφάλεια και ενδεικτική λάμπα, και από εκεί χωρίζονται τα κυκλώματα.
Οι ασφάλειες προστατεύουν τους αγωγούς από υπερθέρμανση· το φυσίγγι δεν επισκευάζεται, αντικαθίσταται με ίδιας έντασης.
Ο διακόπτης διαφυγής κόβει όταν ρεύμα διαφεύγει προς τη Γη· η γείωση των μεταλλικών συσκευών κάνει την ασφάλεια να καεί σε διαρροή. Ο ουδέτερος δεν χρησιμοποιείται ποτέ ως γείωση.
Κανόνες ασφάλειας: όχι πολλές συσκευές σε μία πρίζα, όχι βρεγμένα χέρια, όχι φθαρμένα καλώδια, γενικός διακόπτης κλειστός πριν αλλάξουμε λάμπα.
Στα εργαστήρια Bell μελετήθηκε το πυρίτιο ως ημιαγωγός· στις 23 Δεκεμβρίου 1947 φτιάχτηκε σε κομμάτι γερμανίου το πρώτο τρανζίστορ.
Τρανζίστορ και ολοκληρωμένα κυκλώματα υπάρχουν σε τηλεοράσεις, θερμοστάτες, τηλέφωνα και υπολογιστές.
Πρόσωπα
Μάρβιν Κέλυ
διευθυντής έρευνας στα εργαστήρια Bell
Ράσελ Ολ
έδειξε φωτοτάση σε κομμάτι πυριτίου
Γουίλιαμ Σόκλεϋ
επικεφαλής της ομάδας ημιαγωγών της Bell
Στάνλεϋ Μόργκαν
επικεφαλής της ομάδας ημιαγωγών της Bell
Όροι
χαμηλή τάση
μικρότερη ή ίση των 42 V
τάση δικτύου
εναλλασσόμενη 220 V, 50 Hz
σύνδεση οικιακών συσκευών
παράλληλη
φάση
ο αγωγός με την τάση του δικτύου
ουδέτερος
ο αγωγός που ενώνεται με τη Γη
αγωγός γείωσης
αγωγός προστασίας
γενικός διακόπτης
ελέγχει όλη την εγκατάσταση
τηκτή ασφάλεια
φυσίγγι με νήμα που λιώνει
αυτόματη ασφάλεια
πέφτει σε υπερένταση
αιτία υπερθέρμανσης αγωγού
φαινόμενο Joule σε μεγάλο ρεύμα
διακόπτης διαφυγής
κόβει όταν I₂ − I₁ > 30 mA
ρεύμα διαφυγής
ρεύμα που φεύγει προς τη Γη
έλεγχος διακόπτη διαφυγής
κουμπί ΤΕΣΤ, κάθε μήνα
ποιες συσκευές θέλουν γείωση
όσες έχουν μεταλλικό περίβλημα
τριφασική παροχή
τρεις φάσεις αντί για μία
πρώτο τρανζίστορ
23 Δεκεμβρίου 1947, σε γερμάνιο
επαφή p-n
πρώτη φτιάχτηκε σε κομμάτι πυριτίου
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Γιατί οι συσκευές του σπιτιού συνδέονται παράλληλα;
Γιατί η παράλληλη σύνδεση δίνει την ίδια τάση σε όλες και τις κάνει ανεξάρτητες: η καθεμιά ανάβει και σβήνει χωρίς να επηρεάζει τις άλλες.
Τι κάνει μια ασφάλεια;
Αφήνει να περάσει ρεύμα ως μια ορισμένη τιμή. Αν τη ξεπεράσει, η τηκτή ασφάλεια λιώνει ή η αυτόματη πέφτει, πριν ο αγωγός υπερθερμανθεί από το φαινόμενο Joule.
Πώς δουλεύει ο αυτόματος διακόπτης διαφυγής;
Συγκρίνει το ρεύμα που πηγαίνει με αυτό που επιστρέφει. Αν διαφέρουν πάνω από 30 mA, δηλαδή κάπου υπάρχει διαρροή, κόβει το κύκλωμα σε κλάσμα του δευτερολέπτου.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.