Τι υπάρχει πραγματικά και τι είναι ο νους μας; Το κεφάλαιο γνωρίζει τη μεταφυσική, εξετάζει τις δυϊστικές και τις μονιστικές απαντήσεις στο πρόβλημα νου και σώματος, ρωτά τι μας κάνει το ίδιο πρόσωπο στον χρόνο και αν μια μηχανή μπορεί να σκέφτεται.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΦΙΛΟΣΟΦΙΑΚΕΦ. 515 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Ενότητα 1: η μεταφυσική πήρε το όνομά της από τα «Μετά τα Φυσικά» του Αριστοτέλη, που την έλεγε «πρώτη φιλοσοφία». Ρωτά «τι είναι το ον», δηλαδή τι υπάρχει και σε ποια είδη χωρίζονται τα όντα, άρα είναι κυρίως οντολογία.
Η μεταφυσική ρωτά τι είναι το ον, η γνωσιολογία πώς το γνωρίζουμε, αλλά τα δύο δένονται. Μεταφυσικά είναι τα γενικά ερωτήματα που η επιστήμη δεν λύνει (ελεύθερη βούληση, χρόνος, Θεός, υλικά και άυλα όντα)· κάποιοι τα θεωρούν ψευδοπροβλήματα, όμως κι αυτή η θέση είναι μεταφυσική.
Ενότητα 2: νιώθουμε ότι ο νους διαφέρει από το σώμα, και πολλές θρησκείες δέχονται αθάνατη ψυχή. Για τον Ντεκάρτ (δυϊσμός, θεωρία αλληλεπίδρασης) ο άνθρωπος είναι πνεύμα με ουσία τη σκέψη και σώμα με ουσία την έκταση, που επικοινωνούν μέσω της επίφυσης.
Η αλληλεπίδραση δύο εντελώς διαφορετικών ουσιών δεν εξηγείται, γι' αυτό οι περισσότεροι μεταγενέστεροι στοχαστές προτίμησαν να δεχτούν μία μόνο ουσία.
Ενότητα 3: ο μονισμός δέχεται ένα είδος ουσίας. Ο ιδεαλισμός (Μπέρκλεϋ) λέει ότι όλα είναι πνεύμα· ο υλισμός (ατομικοί, Επίκουρος, Λα Μετρί, Ντ' Ολμπάχ) ότι όλα είναι ύλη, και κυριαρχεί στην εποχή μας.
Μορφές υλισμού: φυσικαλισμός ή θεωρία ταυτότητας (κάθε νοητικό συμβάν είναι εγκεφαλικό), συμπεριφορισμός (ο νους ως τάση για συμπεριφορά), θεωρία διπλής όψης κατά τον Σπινόζα και λειτουργισμός (ο νους ως λογισμικό). Κανένας δεν εξηγεί πλήρως πώς από την ύλη προκύπτει συνείδηση.
Ενότητα 4: τι μας κάνει το ίδιο πρόσωπο από τη γέννηση ως τον θάνατο; Το σώμα, ο εγκέφαλος, για τους δυϊστές η ψυχή· πιο πειστική είναι η συνέχεια της μνήμης. Η ταυτότητα χτίζεται με υποκειμενικά και αντικειμενικά κριτήρια και φαίνεται να θέλει ένσαρκο νου.
Ενότητα 5: μπορεί μια μηχανή να σκέφτεται; Ο Τιούρινγκ (1950) έκρινε ότι η μηχανή μπορεί να κάνει όλες τις νοητικές λειτουργίες. Οι υπολογιστές ξεπερνούν τον άνθρωπο στους υπολογισμούς και στο σκάκι, αλλά είναι αμφίβολο αν θα έχουν αισθήματα, αυτοσυνειδησία ή ηθική κρίση.
Πρόσωπα
Αριστοτέλης
«πρώτη φιλοσοφία»· όρισε τον άνθρωπο ως έλλογο ον
Πλάτων
δυϊστής: η ψυχή ανεξάρτητη από το σώμα
Ντεκάρτ
δυϊσμός και θεωρία αλληλεπίδρασης μέσω της επίφυσης
Μπέρκλεϋ
ιδεαλισμός: υπάρχουν μόνο πνεύματα και ιδέες
Ατομικοί και επικούρειοι
οι αρχαίοι εκπρόσωποι του υλισμού
Λα Μετρί και Ντ' Ολμπάχ
υλιστές του γαλλικού Διαφωτισμού
Σπινόζα
έμπνευση της θεωρίας διπλής όψης
Άλαν Τιούρινγκ
1950: η μηχανή μπορεί να κάνει τις νοητικές λειτουργίες
Από τη συλλογή έργων του Αριστοτέλη που οι μεταγενέστεροι σχολιαστές έβαλαν στον κατάλογο μετά τα «Φυσικά» και την ονόμασαν «Μετά τα Φυσικά». Ο ίδιος ο Αριστοτέλης τη λέει «πρώτη φιλοσοφία». Το βασικό της ερώτημα είναι «τι είναι το ον», δηλαδή τι υπάρχει και ποια είναι τα βασικά είδη όντων, γι' αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό οντολογία.
Τι υποστηρίζει ο δυϊσμός του Ντεκάρτ και ποιο είναι το πρόβλημά του;
Ότι ο άνθρωπος αποτελείται από δύο ουσίες: το πνεύμα, που η ουσία του είναι η σκέψη, και το σώμα, που η ουσία του είναι η έκταση. Τα δύο αλληλεπιδρούν, κατά τον Ντεκάρτ, μέσω της επίφυσης στον εγκέφαλο. Το πρόβλημα είναι ότι δεν εξηγείται πώς μια άυλη και μια υλική ουσία επιδρούν η μία στην άλλη· γι' αυτό επικρίθηκε ως «φάντασμα μέσα σε μηχανή».
Τι κάνει κάποιον να παραμένει το ίδιο πρόσωπο παρότι αλλάζει;
Υπάρχουν διάφορες απαντήσεις: το σώμα και το DNA, ο εγκέφαλος ή, για τους δυϊστές, η άυλη ψυχή. Η πιο πειστική, κατά το βιβλίο, που τη δέχονται και δυϊστές και μονιστές, είναι η συνέχεια της μνήμης στον χρόνο. Η ταυτότητα όμως δεν είναι έτοιμη από την αρχή· χτίζεται και με αντικειμενικά κριτήρια, και φαίνεται να χρειάζεται και σωματική διάσταση.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.