Αξιολογώντας την πράξη

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Συχνά πράττουμε σωστά όχι μόνο από φόβο τιμωρίας αλλά επειδή κάτι είναι ηθικά ορθό· στα ηθικά διλήμματα συγκρούονται ισοδύναμες αξίες. Η φιλοσοφία ζητά βαθύτερη αιτιολόγηση του κριτηρίου για το καλό και το κακό.
2. Ενότητα 1: ο ωφελιμισμός (Μπένθαμ, Μιλ, 19ος αι.) κρίνει την πράξη από τις συνέπειές της: τη μεγαλύτερη ωφέλεια για τους περισσότερους. Προβλήματα: απρόβλεπτες συνέπειες, μέτρηση της ωφέλειας, δίκαιη κατανομή, κίνδυνος να αγιάσει ο σκοπός τα μέσα.
3. Ο Καντ στηρίζει την ηθική στην καθολικότητα των κρίσεων: η κατηγορική προσταγή ζητά ο κανόνας μας να μπορεί να γίνει καθολικός νόμος και οι άνθρωποι να είναι πάντα σκοποί, όχι μόνο μέσα. Είναι όμως αυστηρή και αγνοεί τα συναισθήματα ως κίνητρα.
4. Η ηθική των αρετών ρωτά τι άνθρωπος πρέπει να είμαι. Για τον Αριστοτέλη η ηθική αρετή βρίσκει τη μεσότητα με τη βοήθεια της φρόνησης και οδηγεί στην ευδαιμονία· το πρότυπο όμως ταιριάζει δύσκολα στη σύγχρονη ζωή και ήταν αριστοκρατικό.
5. Ενότητα 2: ενστάσεις. Ο εμοτιβισμός βλέπει τις ηθικές κρίσεις ως έκφραση συναισθημάτων, όμως υπερασπιζόμαστε τις κρίσεις μας με επιχειρήματα, και ο Χιουμ βρίσκει κοινή βάση στη συμπάθεια. Ο ηθικός σχετικισμός, αν γίνει καθολική αρχή, αναιρεί τον εαυτό του.
6. Ο ψυχολογικός εγωισμός υποστηρίζει ότι πάντα ζητάμε τη δική μας ικανοποίηση, αλλά ο αλτρουισμός κοιτά το καλό του άλλου. Ο ντετερμινισμός αμφισβητεί την ελευθερία, όμως ευθύνη αίρεται μόνο όταν υπάρχουν εξωτερικά εμπόδια όπως βία ή εξαπάτηση.
7. Ενότητα 3: γιατί να είμαστε ηθικοί; Πλάτων: η δικαιοσύνη είναι αρμονία της ψυχής· Αριστοτέλης: οι αρετές φέρνουν ευδαιμονία· Καντ: η ανηθικότητα είναι ανορθόλογη· ο Νίτσε την απορρίπτει. Η ηθική στάση ζητά πρακτικό χαρακτήρα, καθολίκευση και σεβασμό των άλλων.
8. Ενότητα 4: η εφαρμοσμένη ηθική εξετάζει διλήμματα βιοηθικής, περιβάλλοντος και επιχειρήσεων. Στην ευθανασία διακρίνουμε εκούσια και μη εκούσια, ενεργητική και παθητική· χριστιανός, καντιανός και ωφελιμιστής καταλήγουν σε διαφορετικές κρίσεις.

Πρόσωπα

Τζέρεμυ Μπένθαμ

ιδρυτής του ωφελιμισμού (19ος αιώνας)

Τζον Στιούαρτ Μιλ

ωφελιμισμός: μεγαλύτερη ευτυχία για τους περισσότερους

Ιμάνουελ Καντ

κατηγορική προσταγή, ο άνθρωπος ως σκοπός

Αριστοτέλης

ηθική αρετή ως μεσότητα, φρόνηση, ευδαιμονία

Σωκράτης

μαζί με Πλάτωνα και Αριστοτέλη, οι αρχαίες αρετές

Πλάτων

η ηθική στάση ως αρμονία και υγεία της ψυχής

Ντέιβιντ Χιουμ

το συναίσθημα της συμπάθειας ως βάση της ηθικής

Φρίντριχ Νίτσε

η ηθική ως υποκρισία των αδύνατων, θέληση για δύναμη

Ντοστογιέφσκι

«αν δεν υπάρχει Θεός, όλα επιτρέπονται»

Όροι

ηθικό δίλημμα

σύγκρουση ισοδύναμων ηθικών αξιών

ωφελιμισμός

σωστή η πράξη με τις καλύτερες συνέπειες

αρχή της ωφέλειας

μέγιστη ευτυχία για τους περισσότερους

κατηγορική προσταγή

ο απόλυτος ηθικός νόμος του Καντ

καθολικός νόμος

ο κανόνας να ισχύει για όλους

σκοπός, όχι μόνο μέσο

σεβασμός της αξιοπρέπειας κάθε ανθρώπου

αυτονομία

η βούληση δίνει στον εαυτό της νόμο

ηθική των αρετών

έμφαση στον χαρακτήρα του προσώπου

ηθική αρετή

σταθερή εξαίρετη ιδιότητα του χαρακτήρα

μεσότητα

το μέσο ανάμεσα σε υπερβολή και έλλειψη

φρόνηση

διανοητική αρετή: βλέπω το καλό

ευδαιμονία

πλήρης άνθηση της προσωπικότητας

ηθικός σχετικισμός

δεν υπάρχουν καθολικές ηθικές αξίες

ψυχολογικός εγωισμός

κάθε πράξη ζητά τη δική μας ικανοποίηση

αλτρουισμός

πράξη για το καλό του άλλου

ντετερμινισμός (αιτιοκρατία)

όλα καθορίζονται από προηγούμενα αίτια

ιντετερμινισμός

καμία αιτία δεν καθορίζει τη βούληση

εφαρμοσμένη ηθική

ηθική σε πρακτικά διλήμματα

εκούσια / μη εκούσια ευθανασία

ζητά ο ασθενής / δεν μπορεί να ζητήσει

ενεργητική / παθητική ευθανασία

χορήγηση ουσίας / διακοπή θεραπείας