Το κεφάλαιο έχει στο κέντρο του τον λόγο: πώς συνδέονται γλώσσα και σκέψη, πώς οι λέξεις αποκτούν νόημα, τι σημαίνει ότι μια πρόταση είναι αληθής, και ποια είναι τα βασικά εργαλεία της λογικής, με έμφαση στην αριστοτελική λογική.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΦΙΛΟΣΟΦΙΑΚΕΦ. 215 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Εισαγωγή: για τον Αριστοτέλη ο άνθρωπος είναι έλλογο ον. Κεντρική έννοια του κεφαλαίου είναι ο λόγος: γλώσσα, νόημα, αλήθεια και λογική.
Ενότητα 1: σκοπός της γλώσσας είναι η επικοινωνία. Οι φυσικές γλώσσες ακολουθούν γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες, και η σκέψη δύσκολα γίνεται χωρίς γλώσσα. Ο Τσόμσκυ βλέπει κοινή «βαθιά δομή» σε όλες τις γλώσσες.
Ενότητα 2: οι λέξεις παραπέμπουν σε έννοιες και οι έννοιες σε σύνολα πραγμάτων· γι' αυτό είναι δυνατή η μετάφραση. Για τις καθολικές έννοιες ο Πλάτων προτείνει τις ιδέες, ο Αριστοτέλης και οι εμπειριστές τη νοητική αφαίρεση, οι νομιναλιστές ότι υπάρχουν μόνο γενικά ονόματα.
Ο Βίτγκενσταϊν προτείνει να κοιτάμε τη χρήση των λέξεων και όχι θεωρίες για το νόημα· η γλώσσα είναι κοινωνική και δεν υπάρχει ιδιωτική γλώσσα. Ο Όστιν μιλά για επιτελεστικές προτάσεις, που κάνουν κάτι αντί να περιγράφουν.
Ενότητα 3: αληθείς ή ψευδείς είναι μόνο οι δηλωτικές προτάσεις, όχι τα πράγματα ούτε οι προσταγές και οι ευχές. Η αλήθεια είναι ευρύτερη από τη γνώση, και η βεβαιότητα ή το προφανές (Ντεκάρτ) δεν αρκούν ως κριτήριο, γιατί συχνά πλανιόμαστε.
Κύριες θεωρίες: η αντιστοιχία (η πρόταση ταιριάζει με την πραγματικότητα) και η συνοχή (η πρόταση ανήκει σε σύστημα χωρίς αντιφάσεις). Οι πραγματιστές μετρούν την πρακτική ωφέλεια, ενώ κάποιοι σύγχρονοι εγκαταλείπουν την έννοια της αλήθειας.
Ενότητα 4: η λογική μελετά τα έγκυρα επιχειρήματα. Θεμελιωτής της ο Αριστοτέλης (Όργανον), που ονόμασε σοφίσματα τα άκυρα αλλά πειστικά επιχειρήματα των σοφιστών· οι στωικοί ανέπτυξαν λογική προτάσεων, και από τον 19ο αιώνα γεννιέται η συμβολική λογική.
Ενότητα 5: στην αριστοτελική λογική κάθε έννοια έχει πλάτος και βάθος, ορίζεται με προσεχές γένος και ειδοποιό διαφορά. Οι αποφαντικές προτάσεις είναι καταφατικές ή αποφατικές, καθολικές ή μερικές, και από δύο προκείμενες με τρεις όρους προκύπτει ο συλλογισμός.
Πρόσωπα
Αριστοτέλης
θεμελιωτής της λογικής· τα «καθόλου» με αφαίρεση
Πλάτων
θεωρία των ιδεών και δυϊσμός των δύο κόσμων
Νόαμ Τσόμσκυ
κοινή «βαθιά δομή» όλων των φυσικών γλωσσών
Λοκ και Χιουμ
εμπειριστές: η καθολική έννοια ως γενική εικόνα στον νου
Βοήθιος και Γουλιέλμος του Όκαμ
μεσαιωνικοί φιλόσοφοι του νομιναλισμού
Βίτγκενσταϊν
το νόημα βρίσκεται στη χρήση των λέξεων
Τζον Όστιν
η επιτελεστική λειτουργία της γλώσσας
Ντεκάρτ
«σκέφτομαι, άρα υπάρχω»· ό,τι συλλαμβάνεται σαφώς είναι αληθές
Σωκράτης
με την ελεγκτική μέθοδο ξεσκέπαζε ψεύτικες βεβαιότητες
Χέγκελ
σε αυτόν ανάγεται η θεωρία της συνοχής
Χρύσιππος
στωικός, σημαντικός για τη λογική των προτάσεων
Λάιμπνιτς
εξαίρεση στην ύφεση της λογικής μετά τον 16ο αιώνα
Πώς εξηγούν ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης τις καθολικές έννοιες;
Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες είναι ιδέες: καθαρές ουσίες, αιώνιες και αμετάβλητες, που υπάρχουν χωριστά από τον αισθητό κόσμο και τις πιάνει μόνο ο νους (δυϊσμός). Ο Αριστοτέλης το απορρίπτει: τα «καθόλου» δεν υπάρχουν χωριστά από τα πράγματα, αλλά τα σχηματίζουμε στο μυαλό με νοητική αφαίρεση από τα επιμέρους αντικείμενα.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη θεωρία της αντιστοιχίας και στη θεωρία της συνοχής;
Κατά την αντιστοιχία, μια πρόταση είναι αληθής όταν ταιριάζει με το πώς είναι πραγματικά τα πράγματα (ρεαλιστική άποψη, από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη). Κατά τη συνοχή, αληθεύει όταν ανήκει σε ένα σύστημα προτάσεων χωρίς αντιφάσεις (άποψη που φτάνει ως τον Χέγκελ). Καμία δεν αρκεί μόνη της, γι' αυτό συχνά συνδυάζονται.
Τι είναι ο συλλογισμός στην αριστοτελική λογική;
Είναι επιχείρημα με δύο μόνο προκείμενες και ένα συμπέρασμα, όλα απλές προτάσεις της μορφής Υ-Κ, με τρεις μόνο όρους. Ο ελάσσων όρος είναι το υποκείμενο του συμπεράσματος, ο μείζων το κατηγόρημά του και ο μέσος όρος εμφανίζεται μόνο στις προκείμενες και τις συνδέει. Ανάλογα με τη θέση του μέσου όρου έχουμε τέσσερα σχήματα.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.