Πρωτεΐνες

Οι πρωτεΐνες είναι πολυαμίδια φτιαγμένα από περίπου 20 α-αμινοξέα που ενώνονται με πεπτιδικό δεσμό. Η ενότητα εξηγεί τα πολυμερή συμπύκνωσης, την πρωτογενή και ανώτερη δομή των πρωτεϊνών, την ταξινόμηση των αμινοξέων και τον βιοχημικό ρόλο και την υδρόλυση των πρωτεϊνών.

Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΧΗΜΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 515 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

Βιοπολυμερή είναι οι πολυσακχαρίτες (ενέργεια, δομή), τα νουκλεϊνικά οξέα (πληροφορία) και οι πρωτεΐνες, που έχουν πολλούς ρόλους: ένζυμα, ορμόνες, μύες, δέρμα, αιμοσφαιρίνη, αντισώματα.
Οι πρωτεΐνες έχουν μεγάλη Mr (η μικρή λυσοζύμη 14.600) και σχήματα από σφαιροειδή (αιμοσφαιρίνη) έως νηματοειδή (κερατίνη).
Τα πολυμερή χωρίζονται σε πολυμερή προσθήκης (πολυαιθυλένιο) και συμπύκνωσης, όπου αποσπάται μικρό μόριο όπως νερό· οι πρωτεΐνες είναι πολυαμίδια συμπύκνωσης.
Μονομερή τους είναι περίπου 20 α-αμινοξέα με γενικό τύπο NH₂CH(R)COOH, που ενώνονται με πεπτιδικό δεσμό -CO-NH-.
Η αλληλουχία των αμινοξέων είναι η πρωτογενής δομή· η κάμψη της αλυσίδας δίνει δευτερογενή και τριτογενή δομή. Η σειρά ορίζεται από τον γενετικό κώδικα.
Με υδρόλυση οι φυσικές πρωτεΐνες δίνουν 22 αμινοξέα, ταξινομημένα κατά την ομάδα R· οκτώ είναι απαραίτητα για τον ενήλικο άνθρωπο.
Οι πρωτεΐνες περιέχουν περίπου 16% άζωτο· χτίζουν και συντηρούν ιστούς και σχηματίζουν ένζυμα, αντισώματα και ορμόνες.
Υδρολύονται από πρωτεάσες (πρωτεϊνάσες όπως η πεψίνη δίνουν πεπτίδια, πεπτιδάσες αμινοξέα)· αποδίδουν περίπου 4 kcal/g και το άζωτό τους καταλήγει σε ουρία.

Πρόσωπα

Linus Pauling: Nobel 1954 για τη σπειροειδή δομή πεπτιδίων

Όροι

βιοπολυμερή: πολυσακχαρίτες, πρωτεΐνες, νουκλεϊνικά
πολυμερή συμπύκνωσης: σχηματίζονται με απόσπαση μικρού μορίου
πολυαμίδια: πολυμερή με αμιδικούς δεσμούς
α-αμινοξύ: NH₂CH(R)COOH
πεπτιδικός δεσμός: -CO-NH-, συνδέει αμινοξέα
πολυπεπτίδιο: πολυαμίδιο με Mr κάτω από 10.000
πρωτογενής δομή: η αλληλουχία των αμινοξέων
NH₂CH₂COOH: γλυκίνη, το απλούστερο αμινοξύ
αλανίνη: αμινοξύ με R = -CH₃
απαραίτητα αμινοξέα: οκτώ, δεν τα συνθέτει ο ενήλικας
Γλυ-Βαλ: διπεπτίδιο γλυκυλοβαλίνη
πρωτεάσες: ένζυμα που υδρολύουν πρωτεΐνες
πεψίνη: πρωτεϊνάση, δίνει πεπτίδια
κερατίνη: νηματοειδής πρωτεΐνη μαλλιών, νυχιών
CO(NH₂)₂: ουρία, προϊόν μεταβολισμού πρωτεϊνών
άζωτο στις πρωτεΐνες: περίπου 16%

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Πώς σχηματίζονται οι πρωτεΐνες από τα αμινοξέα;

Με αντιδράσεις συμπύκνωσης: η ομάδα -COOH ενός α-αμινοξέος ενώνεται με την -NH₂ του επόμενου, αποσπάται νερό και σχηματίζεται αμιδικός (πεπτιδικός) δεσμός -CO-NH-. Γι' αυτό οι πρωτεΐνες είναι πολυαμίδια. Αν η Mr είναι κάτω από 10.000 μιλάμε για πολυπεπτίδιο.

Τι είναι η πρωτογενής δομή μιας πρωτεΐνης;

Η ακριβής σειρά (αλληλουχία) των αμινοξέων στην αλυσίδα. Από αυτήν εξαρτάται πώς θα αναδιπλωθεί η αλυσίδα, δηλαδή η δευτερογενής και τριτογενής δομή, και άρα αν η πρωτεΐνη θα κάνει τη δουλειά της.

Τι είναι τα απαραίτητα αμινοξέα;

Αμινοξέα που ο οργανισμός των ανώτερων ζώων δεν μπορεί να συνθέσει και πρέπει να τα πάρει με την τροφή. Για τον ενήλικο άνθρωπο είναι οκτώ, όπως η βαλίνη, η λευκίνη, η φαινυλαλανίνη, η λυσίνη και η μεθειονίνη.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα