Η ενότητα εξηγεί τι είναι τα λιπίδια, πώς τα λίπη και τα έλαια είναι τριγλυκερίδια, δηλαδή εστέρες της γλυκερίνης με λιπαρά οξέα, πώς με σαπωνοποίηση γίνονται σαπούνια και πώς αυτά, όπως και τα συνθετικά απορρυπαντικά, καθαρίζουν σχηματίζοντας μικκύλια.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΧΗΜΕΙΑΕΝΟΤΗΤΑ 515 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Λιπίδια είναι τα συστατικά ενός ιστού που διαλύονται σε μη πολικό διαλύτη (αιθέρα, χλωροφόρμιο, βενζόλιο)· ορίζονται από τον τρόπο απομόνωσης, όχι από τη δομή.
Τα περισσότερα είναι τριγλυκερίδια: εστέρες της γλυκερίνης με λιπαρά οξέα μακριάς ευθείας αλυσίδας με άρτιο αριθμό C (κυρίως 14, 16, 18).
Συνήθη λιπαρά οξέα: μυριστικό (C₁₄), παλμιτικό (C₁₆), στεατικό (C₁₈), ελαϊκό (C₁₈ με έναν διπλό δεσμό, τήκεται στους 4 °C).
Έλαια είναι τα υγρά τριγλυκερίδια, λίπη τα στερεά.
Σαπωνοποίηση: υδρόλυση τριγλυκεριδίων με NaOH ή KOH που δίνει γλυκερίνη και σάπωνες· οι σάπωνες καθιζάνουν με NaCl (εξαλάτωση).
Στο νερό τα σαπούνια σχηματίζουν μικκύλια: η υδρόφοβη ανθρακική αλυσίδα μέσα, το πολικό -COO⁻ προς το νερό· έτσι περικλείουν τους λιπαρούς ρύπους και τους απομακρύνουν.
Τα συνθετικά απορρυπαντικά έχουν επίσης μακριά μη πολική αλυσίδα με πολική ομάδα (θειικό ή σουλφονικό άλας νατρίου) και δουλεύουν και σε σκληρό νερό.
Το τριπολυφωσφορικό νάτριο των απορρυπαντικών προκαλεί ευτροφισμό στα νερά.
Και τα δύο είναι τριγλυκερίδια, εστέρες της γλυκερίνης με λιπαρά οξέα μεγάλης αλυσίδας. Έλαια λέγονται όσα είναι υγρά σε θερμοκρασία δωματίου (ελαιόλαδο, σογιέλαιο) και λίπη όσα είναι στερεά (βούτυρο, λαρδί). Τη φυσική κατάσταση την καθορίζουν τα σημεία τήξης των λιπαρών οξέων τους.
Τι είναι η σαπωνοποίηση;
Η υδρόλυση ενός τριγλυκεριδίου σε αλκαλικό περιβάλλον, π.χ. με NaOH ή KOH. Δίνει γλυκερίνη και μίγμα αλάτων νατρίου ή καλίου λιπαρών οξέων, δηλαδή σάπωνες. Με προσθήκη NaCl τα σαπούνια καθιζάνουν (εξαλάτωση) και η γλυκερίνη παίρνεται με απόσταξη.
Γιατί τα συνθετικά απορρυπαντικά δουλεύουν και σε σκληρό νερό;
Γιατί τα άλατά τους με Ca²⁺, Mg²⁺ και Fe είναι διαλυτά και μένουν ενεργά. Τα σαπούνια αντίθετα σχηματίζουν με αυτά τα ιόντα ιζήματα (τα γνωστά άλατα στα είδη υγιεινής) και χάνουν τη δράση τους.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.