Κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα - Αιθανικό οξύ

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Καρβοξυλικά οξέα είναι οι οργανικές ενώσεις με την ομάδα καρβοξύλιο -COOH (καρβονύλιο + υδροξύλιο)· γνωστά είναι το οξικό, το γαλακτικό, το βενζοϊκό, το τρυγικό, το κιτρικό.
2. Ταξινομούνται κατά τον αριθμό των -COOH, κατά τον κορεσμό, σε αλειφατικά ή αρωματικά, και σε παράγωγα (υδροξυοξέα, αμινοξέα, χλωροξέα).
3. Τα κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα έχουν τύπο CνH₂ν₊₁COOH· στην ονομασία ο C του -COOH είναι η θέση 1 και η κατάληξη -ικό οξύ.
4. Πολλά έχουν κοινά ονόματα: μυρμηκικό (HCOOH), οξικό, προπιονικό, βουτυρικό, παλμιτικό, στεατικό.
5. Βιομηχανικά το οξικό οξύ φτιάχνεται με καταλυτική οξείδωση αλκανίων ή ακεταλδεΰδης ή από μεθανόλη και CO· το ξίδι με ενζυμική οξείδωση της αιθανόλης του κρασιού.
6. Τα κατώτερα οξέα είναι υγρά ευδιάλυτα με οσμή ξιδιού, τα μέσα έχουν δυσάρεστη οσμή, τα ανώτερα είναι στερεά άοσμα· το καθαρό οξικό οξύ στερεοποιείται κάτω από 17 °C (glacial).
7. Όξινος χαρακτήρας: αλλάζουν δείκτες, εξουδετερώνουν βάσεις, διασπούν ανθρακικά με CO₂, δίνουν H₂ με δραστικά μέταλλα· το οξικό είναι ασθενές οξύ, ιοντίζεται μερικώς.
8. Με αλκοόλες δίνουν εστέρες· το οξικό οξύ χρησιμοποιείται στη συντήρηση τροφίμων, στη βαφική, στην οξική κυτταρίνη και σε φάρμακα και χημικά.

Όροι

-COOH

καρβοξύλιο

CνH₂ν₊₁COOH

κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα

HCOOH

μεθανικό ή μυρμηκικό οξύ

CH₃COOH

αιθανικό ή οξικό οξύ

CH₃CH₂CH₂COOH

βουτανικό ή βουτυρικό οξύ

οξαλικό οξύ

αιθανοδιικό, δικαρβοξυλικό οξύ

CH₂=CHCOOH

ακρυλικό οξύ, ακόρεστο

C₆H₅COOH

βενζοϊκό οξύ, αρωματικό

γλυκίνη

αμινοαιθανικό οξύ, αμινοξύ

ξίδι

διάλυμα οξικού οξέος περίπου 5%

CH₃CH₂OH + O₂ → CH₃COOH + H₂O

οξική ζύμωση του κρασιού

glacial

καθαρό οξικό οξύ, πήζει κάτω από 17 °C

CH₃COOH + NaOH

CH₃COONa + H₂O, εξουδετέρωση

οξύ + Na₂CO₃

ελευθερώνεται CO₂, ανίχνευση οξέων

RCO-

ακύλιο

CH₃CO-

ακετύλιο

στεατικό οξύ

CH₃(CH₂)₁₆COOH