απορία; ΟΤΑΝ ΕΧΕΙΣ ΑΠΟΡΙΑ
3.3

Φαινόλες

Οι φαινόλες έχουν υδροξύλιο πάνω σε βενζολικό δακτύλιο. Η ενότητα εξετάζει την απλούστερη, τη φαινόλη: πώς φτιάχνεται σήμερα από το πετρέλαιο μέσω του κουμολίου, τις ιδιότητές της, τον όξινο χαρακτήρα που την ξεχωρίζει από τις αλκοόλες και τις χρήσεις της· ακολουθούν η ανακεφαλαίωση και οι ασκήσεις του κεφαλαίου 3.

Β΄ Λυκείου · Χημεία · Ενοτητα 3 · 15 λεπτά

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου ↗

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

  1. Φαινόλες είναι υδροξυπαράγωγα αρωματικών υδρογονανθράκων με -OH ενωμένο σε άνθρακα του δακτυλίου· μονοσθενείς (φαινόλη), δισθενείς (υδροκινόνη), τρισθενείς (φλωρογλυκίνη).
  2. Παλαιότερα η φαινόλη έβγαινε από τη λιθανθρακόπισσα· σήμερα κυρίως από το πετρέλαιο μέσω του κουμολίου, με παραπροϊόν την ακετόνη.
  3. Στις συνήθεις συνθήκες η φαινόλη είναι στερεό σε άχρωμους κρυστάλλους που τραβούν υγρασία, λίγο διαλυτό στο νερό, διαλυτό σε αιθανόλη και αιθέρα· είναι τοξική και προσβάλλει το δέρμα.
  4. Δίνει αντιδράσεις του δακτυλίου (κυρίως υποκατάσταση, π.χ. με αλογόνα) και αντιδράσεις του υδροξυλίου.
  5. Είναι ασθενές οξύ: C₆H₅OH + H₂O ⇌ C₆H₅O⁻ + H₃O⁺· αντιδρά με Na, K και με βάσεις (NaOH, KOH), όχι όμως με ανθρακικά άλατα.
  6. Σχηματίζει εστέρες και αιθέρες όπως οι αλκοόλες, αλλά δεν οξειδώνεται όπως οι πρωτοταγείς και δευτεροταγείς αλκοόλες.
  7. Χρησιμοποιείται στη βιομηχανία πλαστικών (βακελίτης, νάιλον) και από τη δεκαετία του 1860 ως αντισηπτικό.
  8. Η ανακεφαλαίωση του κεφαλαίου 3: αλκοόλες από άκυκλους, φαινόλες από αρωματικούς υδρογονάνθρακες· κύριες ιδιότητες της αιθανόλης καύση, εστεροποίηση, οξείδωση, αφυδάτωση, αντίδραση με Na.

Πρόσωπα

John Sumpter
Βρετανός καθηγητής, μελέτησε τις ψευδορμόνες

Όροι

φαινόλες
-OH ενωμένο σε αρωματικό δακτύλιο
C₆H₅OH
φαινόλη ή υδροξυβενζόλιο
υδροκινόνη
δισθενής φαινόλη
φλωρογλυκίνη
τρισθενής φαινόλη
κουμόλιο
ισοπροπυλοβενζόλιο, δίνει φαινόλη
βενζόλιο + προπένιο
με AlCl₃ δίνουν κουμόλιο
κουμόλιο + O₂
φαινόλη και ακετόνη
C₆H₅OH + NaOH → C₆H₅ONa + H₂O
η φαινόλη αντιδρά με βάσεις
C₆H₅ONa
φαινοξείδιο του νατρίου
όξινος χαρακτήρας φαινόλης
ασθενέστερος από του ανθρακικού οξέος
βακελίτης
πλαστικό με πρώτη ύλη τη φαινόλη
λιθανθρακόπισσα
παλιά πηγή φαινόλης

ΠΑΙΞΕ ΤΟΑριθμοί · Τηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Ασκήσεις με λύσεις

Κάθε άσκηση διορθώνεται μόλις απαντήσεις και δείχνει πώς βγαίνει η σωστή απάντηση. Οι ασκήσεις φτιάχνονται για αυτή την ενότητα κάθε φορά από την αρχή. Δεν είναι οι λύσεις των ασκήσεων του σχολικού βιβλίου.

Συχνές απορίες

Σε τι διαφέρει η φαινόλη από τις αλκοόλες;

Και οι δύο έχουν -OH, αλλά στη φαινόλη το -OH είναι πάνω σε αρωματικό δακτύλιο. Η φαινόλη είναι ασθενές οξύ, πιο όξινη από τις αλκοόλες: αντιδρά όχι μόνο με Na ή K αλλά και με διαλύματα βάσεων, C₆H₅OH + NaOH → C₆H₅ONa + H₂O. Επίσης δεν οξειδώνεται όπως οι πρωτοταγείς και δευτεροταγείς αλκοόλες.

Πώς παρασκευάζεται σήμερα η φαινόλη;

Από το πετρέλαιο: βενζόλιο και προπένιο, προϊόντα πυρόλυσης, αντιδρούν με καταλύτη AlCl₃ και δίνουν κουμόλιο (ισοπροπυλοβενζόλιο). Το κουμόλιο οξειδώνεται με O₂ και δίνει φαινόλη και ακετόνη. Παλαιότερα η φαινόλη έβγαινε από τη λιθανθρακόπισσα.

Ελευθερώνει η φαινόλη CO₂ από ανθρακικά άλατα;

Όχι. Αν και είναι οξύ, είναι ασθενέστερη από το ανθρακικό οξύ, γι' αυτό δεν αντιδρά με ανθρακικά άλατα για να δώσει CO₂.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Είσαι εκπαιδευτικός; Ανάρτησέ το στο Google Classroom ↗

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.