Αλκίνια - Αιθίνιο ή ακετυλένιο

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Αλκίνια: άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες με έναν τριπλό δεσμό, CνH₂ν₋₂ (ν ≥ 2)· πρώτα μέλη αιθίνιο, προπίνιο, 1-βουτίνιο, 2-βουτίνιο.
2. Το ακετυλένιο έχει ευθύγραμμη διάταξη· στις συνήθεις συνθήκες είναι άχρωμο και άοσμο αέριο που σχεδόν δεν διαλύεται στο νερό.
3. Παρασκευάζεται με πυρόλυση μεθανίου στους 1200 °C, με υδρόλυση ανθρακασβεστίου CaC₂ ή με αφυδραλογόνωση 1,2-διχλωροαιθανίου.
4. Η προσθήκη γίνεται σε δύο στάδια (τριπλός → διπλός → απλός): H₂, αλογόνα, HCl (βινυλοχλωρίδιο, πρώτη ύλη του PVC), HCN (ακρυλονιτρίλιο, για orlon).
5. Με νερό δίνει ασταθή βινυλική αλκοόλη, που γίνεται ακεταλδεΰδη CH₃CHO.
6. Η καύση του δίνει την οξυακετυλενική φλόγα, περίπου 3000 °C, για κοπή και συγκόλληση μετάλλων.
7. Τα H του τριπλού δεσμού είναι όξινα και αντικαθίστανται από μέταλλα (ακετυλενίδια, π.χ. CaC₂)· τρία μόρια ακετυλενίου μπορούν να δώσουν βενζόλιο.
8. Μετά το 1970 το ακετυλένιο ως πρώτη ύλη αντικαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό από το φτηνότερο αιθυλένιο.

Όροι

αλκίνια

άκυκλοι με έναν τριπλό δεσμό C≡C

CνH₂ν₋₂

γενικός τύπος των αλκινίων (ν ≥ 2)

HC≡CH

αιθίνιο ή ακετυλένιο

HC≡CCH₃

προπίνιο

CaC₂

ανθρακασβέστιο, με νερό δίνει ακετυλένιο

2CH₄ → HC≡CH + 3H₂

πυρόλυση μεθανίου στους 1200 °C

προσθήκη σε δύο στάδια

τριπλός → διπλός → απλός δεσμός

CH₂=CHCl

βινυλοχλωρίδιο, από HC≡CH + HCl

CH₂=CHCN

ακρυλονιτρίλιο, από HC≡CH + HCN

βινυλική αλκοόλη

ασταθής ενόλη, γίνεται ακεταλδεΰδη

CH₃CHO

ακεταλδεΰδη ή αιθανάλη

οξυακετυλενική φλόγα

περίπου 3000 °C, για κοπή μετάλλων

όξινα H

τα H στον C του τριπλού δεσμού

ακετυλενίδια

ενώσεις όπου μέταλλο αντικαθιστά όξινο H

3HC≡CH → C₆H₆

τριμερισμός σε βενζόλιο