Αλκένια - Αιθένιο ή αιθυλένιο

Τα αλκένια έχουν έναν διπλό δεσμό, και αυτός τα κάνει πολύ πιο δραστικά από τα αλκάνια. Η ενότητα εξετάζει το αιθένιο: πώς παρασκευάζεται, τις αντιδράσεις προσθήκης με τον κανόνα του Markovnikov, τον πολυμερισμό που δίνει τα γνωστά πλαστικά, την καύση και τις χρήσεις.

Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΧΗΜΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 215 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

Αλκένια: άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες με έναν διπλό δεσμό, CνH₂ν (ν ≥ 2)· πρώτα μέλη αιθένιο, προπένιο, βουτένια. Λέγονται και ολεφίνες.
Το αιθένιο έχει επίπεδη γεωμετρία· στη φύση είναι φυτική ορμόνη που ωριμάζει τα φρούτα.
Βιομηχανικά παράγονται με πυρόλυση του πετρελαίου· στο εργαστήριο με απόσπαση: αφυδάτωση αλκοόλης ή αφυδραλογόνωση αλκυλοχλωριδίου με αλκοολικό NaOH.
Φυσικές ιδιότητες σαν των αλκανίων: C₂ έως C₄ αέρια, αδιάλυτα στο νερό· το αιθένιο είναι άχρωμο αέριο με ασθενή οσμή.
Ο διπλός δεσμός τα κάνει δραστικά: δίνουν προσθήκη H₂ (με Pt, Pd, Ni), Br₂, HCl και H₂O (με όξινο καταλύτη).
Σε ασύμμετρα αλκένια ισχύει ο κανόνας του Markovnikov· ο αποχρωματισμός του Br₂ είναι έλεγχος ακορεστότητας.
Πολυμερισμός προσθήκης: πολυαιθυλένιο, πολυπροπυλένιο, PVC, πολυακρυλονιτρίλιο (orlon), πολυστυρόλιο.
Με πλήρη καύση δίνουν CO₂ και H₂O, π.χ. CH₂=CH₂ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O· το αιθυλένιο είναι βασική πρώτη ύλη της βιομηχανίας.

Πρόσωπα

Vladimir Markovnikov: ο κανόνας για την προσθήκη HA σε αλκένια

Όροι

αλκένια: άκυκλοι με έναν διπλό δεσμό C=C
CνH₂ν: γενικός τύπος των αλκενίων (ν ≥ 2)
CH₂=CH₂: αιθένιο ή αιθυλένιο
CH₃CH=CH₂: προπένιο ή προπυλένιο
ολεφίνες: άλλο όνομα των αλκενίων
αφυδάτωση αλκοόλης: αλκοόλη → αλκένιο + H₂O
αφυδραλογόνωση: RCl + NaOH (αλκοολικό) → αλκένιο
υδρογόνωση: προσθήκη H₂ με καταλύτη Pt, Pd, Ni
CH₂=CH₂ + Br₂: δίνει 1,2-διβρωμοαιθάνιο
αποχρωματισμός Br₂: δείχνει ακόρεστη ένωση
CH₂=CH₂ + HCl: δίνει CH₃CH₂Cl, χλωροαιθάνιο
ενυδάτωση αιθενίου: CH₂=CH₂ + H₂O → CH₃CH₂OH
κανόνας Markovnikov: το H στον C με τα περισσότερα H
πολυμερισμός προσθήκης: μονομερή με C=C → πολυμερές
(-CH₂-CH₂-)ν: πολυαιθυλένιο
PVC: πολυβινυλοχλωρίδιο, από βινυλοχλωρίδιο
πολυστυρόλιο: από στυρόλιο, διογκωμένα μονωτικά
CH₂=CH-: βινύλιο

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Τι λέει ο κανόνας του Markovnikov;

Όταν ένα μόριο τύπου HA (π.χ. HCl, H₂O) προστίθεται σε ασύμμετρο αλκένιο, το H πηγαίνει κατά προτίμηση στον άνθρακα του διπλού δεσμού που έχει ήδη τα περισσότερα H. Έτσι το προπένιο με HCl δίνει κυρίως 2-χλωροπροπάνιο, CH₃CHClCH₃.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι μια ένωση είναι ακόρεστη;

Τη ρίχνουμε σε κόκκινο διάλυμα βρωμίου σε τετραχλωράνθρακα. Αν το χρώμα χαθεί αμέσως, η ένωση είναι ακόρεστη, γιατί το Br₂ προστέθηκε στον διπλό ή τριπλό δεσμό. Τα αλκάνια δεν αποχρωματίζουν το διάλυμα.

Τι είναι ο πολυμερισμός προσθήκης;

Η συνένωση πολλών μικρών μορίων με διπλό δεσμό (μονομερών) σε ένα μακρομόριο (πολυμερές). Το αιθένιο δίνει πολυαιθυλένιο (σακούλες, δοχεία), το προπένιο πολυπροπυλένιο, το βινυλοχλωρίδιο PVC, το στυρόλιο πολυστυρόλιο.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα