Η ενότητα δείχνει πώς ονομάζουμε μια άκυκλη οργανική ένωση κατά IUPAC: με τρία συνθετικά που λένε πόσα άτομα άνθρακα έχει η αλυσίδα, τι δεσμούς έχει και σε ποια χημική τάξη ανήκει, και με κανόνες αρίθμησης για χαρακτηριστικές ομάδες, πολλαπλούς δεσμούς και διακλαδώσεις.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΧΗΜΕΙΑΕΝΟΤΗΤΑ 115 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Το σύστημα IUPAC (καθιερώθηκε στο συνέδριο του 1947) δίνει ονόματα που δείχνουν τη σύνταξη της ένωσης.
Συντακτικός τύπος δείχνει πώς συνδέονται τα άτομα στο επίπεδο· ο συμπτυγμένος, όπως CH₃CH₂CH₃, είναι πιο εύχρηστος.
Α΄ συνθετικό: αριθμός ατόμων C (1 μεθ-, 2 αιθ-, 3 προπ-, 4 βουτ-, 5 πεντ-, 6 εξ-).
Β΄ συνθετικό: -αν- για κορεσμένη, -εν- για έναν διπλό, -ιν- για έναν τριπλό, -διεν- για δύο διπλούς δεσμούς.
Ο αριθμός θέσης του πολλαπλού δεσμού μπαίνει στην αρχή του ονόματος και της χαρακτηριστικής ομάδας πριν από το γ΄ συνθετικό· τα -CHO και -COOH είναι πάντα στη θέση 1.
Προτεραιότητα στην αρίθμηση: χαρακτηριστική ομάδα > πολλαπλός δεσμός > διακλάδωση.
Διακλαδώσεις (αλκύλια R- = CνH₂ν₊₁-, αλογόνα) μπαίνουν ως προθέματα με αλφαβητική σειρά και αριθμούς θέσης· όμοιες ομαδοποιούνται με δι-, τρι-.
Από ποια κομμάτια φτιάχνεται το όνομα μιας άκυκλης ένωσης κατά IUPAC;
Από τρία συνθετικά. Το πρώτο δείχνει τον αριθμό ατόμων C (μεθ-, αιθ-, προπ-, βουτ-, πεντ-, εξ-). Το δεύτερο τους δεσμούς (-αν- κορεσμένη, -εν- ένας διπλός, -ιν- ένας τριπλός, -διεν- δύο διπλοί). Το τρίτο την τάξη (-ιο υδρογονάνθρακας, -όλη αλκοόλη, -άλη αλδεΰδη, -όνη κετόνη, -ικό οξύ). Π.χ. CH₃CH₂CH₂OH είναι 1-προπανόλη.
Από πού αρχίζει η αρίθμηση της ανθρακικής αλυσίδας;
Από το άκρο που βρίσκεται πλησιέστερα, με σειρά προτεραιότητας, στη χαρακτηριστική ομάδα, μετά στον πολλαπλό δεσμό και τέλος στη διακλάδωση. Τα -CHO και -COOH παίρνουν πάντα τη θέση 1, γι' αυτό δεν γράφουμε αριθμό για αυτά.
Πώς ονομάζονται οι διακλαδώσεις;
Ως κύρια αλυσίδα διαλέγουμε εκείνη που έχει τα περισσότερα άτομα C, ομάδες και πολλαπλούς δεσμούς. Τα παρακλάδια, συνήθως αλκύλια (μεθύλιο CH₃-, αιθύλιο CH₃CH₂-) ή αλογόνα (χλωρο-, βρωμο-), γράφονται μπροστά από το κύριο όνομα με αλφαβητική σειρά και αριθμό θέσης· όμοιες μαζεύονται με δι-, τρι-, π.χ. 2,3-διμεθυλοπεντάνιο.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.