Περικλέους Επιτάφιος, κεφ. 35: το προοίμιο και η δυσκολία του λόγου

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Οι περισσότεροι ομιλητές πριν από αυτόν επαινούν όποιον πρόσθεσε στο έθιμο της δημόσιας ταφής τον λόγο για τους νεκρούς του πολέμου.
2. Ο Περικλής διαφωνεί: σε άντρες που φάνηκαν γενναίοι με έργα αρκούν τιμές με έργα, όπως όσες βλέπουν οι ακροατές γύρω από τον τάφο.
3. Δεν είναι σωστό η αρετή πολλών να κρέμεται από έναν ομιλητή, που μπορεί να μιλήσει καλά ή χειρότερα.
4. Είναι δύσκολο να μιλήσεις με μέτρο, όταν ακόμη και η εντύπωση ότι λες την αλήθεια κερδίζεται με κόπο.
5. Ο ακροατής που ήξερε τα γεγονότα και έχει καλή διάθεση θα βρει τα λόγια λιγότερα από όσα θέλει και ξέρει.
6. Ο άπειρος θα νομίσει ότι ακούει υπερβολές, από φθόνο για ό,τι ξεπερνά τη δική του φύση: τον έπαινο άλλων τον ανέχεται κανείς μόνο ως εκεί που πιστεύει ότι θα μπορούσε να το κάνει κι ο ίδιος.
7. Επειδή όμως οι παλαιότεροι έκριναν το έθιμο καλό, ο Περικλής θα ακολουθήσει τον νόμο και θα προσπαθήσει να ικανοποιήσει όσο γίνεται την επιθυμία και τη γνώμη του καθενός.

Τι άλλαξε

• Το προοίμιο κερδίζει την εύνοια των ακροατών και ανοίγει την αντίθεση λόγου και έργου, που διατρέχει όλο τον Επιτάφιο.

Πρόσωπα

Περικλής

ο ομιλητής, εκφωνεί τον επιτάφιο λόγο

Θουκυδίδης

ο ιστορικός που καταγράφει τον λόγο στην Ιστορία του (Β΄ 35-46)

Οι προηγούμενοι ομιλητές

επαινούσαν τον θεσμό του επιτάφιου λόγου

Ο θεσμοθέτης του λόγου

όποιος πρόσθεσε τον λόγο στο έθιμο, χωρίς να κατονομάζεται

Οι νεκροί του πολέμου

θάβονται με δημόσιες τιμές

Ο ενημερωμένος και ο άπειρος ακροατής

οι δύο ακροατές που ο ρήτορας δυσκολεύεται να ικανοποιήσει

Οι παλαιότεροι

δοκίμασαν το έθιμο και το έκριναν καλό

Όροι

ἐπιτάφιος λόγος

λόγος στη δημόσια ταφή νεκρών πολέμου

προοίμιο

η εισαγωγή ενός λόγου

αντίθεση λόγου και έργου

τα λόγια απέναντι στις πράξεις

ἔργῳ / λόγῳ

με πράξεις / με λόγια

δημοσίᾳ

με φροντίδα και δαπάνη της πόλης

ἀρετή

ανδρεία, αξία του ανθρώπου

τὸ μετρίως εἰπεῖν

να μιλήσεις με μέτρο, όσο πρέπει

ἡ δόκησις τῆς ἀληθείας

η εντύπωση ότι λες την αλήθεια

ξυνειδὼς καὶ εὔνους ἀκροατής

ακροατής που ξέρει και είναι ευνοϊκός

ἄπειρος

όποιος δεν έχει γνώση ή πείρα

φθόνος

κακή ζήλια για ό,τι πετυχαίνει άλλος

πλεονάζεσθαι

να λέγεται με υπερβολή

ἑπόμενον τῷ νόμῳ

ακολουθώντας τον νόμο, το έθιμο

Ετυμολογικά συγγενή

λόγος

λογικός · διάλογος · λογοτεχνία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

νόμος

νομικός · νομοθέτης · νόμιμος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

θάπτω (θαπτομένοις)

ταφή · ταφικός · ενταφιάζω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀλήθεια

αληθινός · αληθεύω · αληθοφανής Λεξικό Τριανταφυλλίδη

φθόνος (φθόνον)

φθονερός · φθονώ Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀκροατής

ακροατήριο · ακρόαση Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἔπαινος (ἔπαινοι)

επαινώ · επαινετός Λεξικό Τριανταφυλλίδη