Αντιγόνη: γενική θεώρηση της τραγωδίας

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Η Αντιγόνη, κατά την πιθανότερη άποψη, γράφτηκε και διδάχτηκε το 442 π.Χ., στην ακμή της αθηναϊκής δημοκρατίας και των τεχνών.
2. Ο Σοφοκλής δεν ξαναλέει απλώς έναν γνωστό μύθο, που τον δούλεψαν και οι άλλοι τραγικοί, αλλά τον κάνει αφετηρία για ένα μεγάλο ηθικό ζήτημα.
3. Κεντρική είναι η σύγκρουση Αντιγόνης και Κρέοντα για την υπεροχή των γραπτών ή των άγραφων νόμων, με συνέπειες και για τους δύο.
4. Ο Κρέων αφήνει άταφο τον Πολυνείκη· η Αντιγόνη τον θάβει, συλλαμβάνεται και καταδικάζεται να κλειστεί σε υπόγειο τάφο.
5. Ο μάντης Τειρεσίας προειδοποιεί τον Κρέοντα, που υποχωρεί πολύ αργά: η Αντιγόνη, ο Αίμων και η Ευρυδίκη πεθαίνουν.
6. Άλλα θέματα που υφαίνονται στο έργο: η τιμωρία των απογόνων για προγονικά αμαρτήματα, η Μοίρα, η ύβρις και η άτη, η σύγκρουση γένους και κράτους, η σωτηρία του εαυτού με κάθε τρόπο, το αν είναι δυνατή η ανθρώπινη ευτυχία.
7. Στο τέλος ο ποιητής οδηγεί στην κάθαρση, για να ανακουφιστεί ο θεατής.

Τι άλλαξε

• Ο μύθος ενέπνευσε αρχαίους και νεότερους δραματουργούς, όπως τον Ζ. Ανουίγ και τον Μ. Μπρεχτ, και η Αντιγόνη παίζεται όσο λίγα αρχαία έργα.

Πρόσωπα

Αντιγόνη

κύριο πρόσωπο, υπερασπίζεται τους άγραφους νόμους και το γένος

Κρέων

κύριο πρόσωπο, υπερασπίζεται τη διαταγή και την αρχή της πόλης

Σοφοκλής

ο ποιητής, μετέπλασε τον γνωστό μύθο σε ηθικό ζήτημα

Ζ. Ανουίγ

νεότερος συγγραφέας που έγραψε δική του Αντιγόνη

Μ. Μπρεχτ

νεότερος συγγραφέας που έγραψε δική του Αντιγόνη

Όροι

γραπτοί νόμοι

οι νόμοι και οι διαταγές της πόλης

άγραφοι νόμοι

θεϊκοί, ηθικοί νόμοι, πάνω από την πόλη

ὕβρις

αλαζονεία, υπέρβαση του μέτρου

ἄτη

τύφλωση του νου που φέρνει καταστροφή

Μοίρα

δύναμη που ορίζει τη ζωή των ανθρώπων

προγονικό αμάρτημα

σφάλμα προγόνων που πληρώνουν οι απόγονοι

γένος και κράτος

ηθική της συγγένειας απέναντι στην πόλη

κάθαρση

ανακούφιση του θεατή στο τέλος του έργου

ἡ ἀπὸ τῆς τραγῳδίας ἡδονή

η ευχαρίστηση που δίνει η τραγωδία

διδασκαλία

η παράσταση ενός δράματος

Ετυμολογικά συγγενή

νόμος

νομικός · νομοθέτης · νομοθεσία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἦθος

ηθικός · ηθική · ηθογραφία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

δημοκρατία

δημοκρατικός · δημοκράτης · αντιδημοκρατικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ὕβρις

υβρίζω · υβριστικός · υβριστής Λεξικό Τριανταφυλλίδη

τέχνη

τεχνικός · τεχνίτης · καλλιτέχνης Λεξικό Τριανταφυλλίδη

μοῖρα

μοιραίος · μοιρολατρία · μοιρολόι Λεξικό Τριανταφυλλίδη