Η τραγωδία

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Ο Αριστοτέλης συνδέει την τραγωδία με τον διθύραμβο και τους εξάρχοντές του. Η προέλευση της λέξης «τραγωδία» μένει αβέβαιη.
2. Ο Αρίων, στην αυλή του Περιάνδρου στην Κόρινθο, έδωσε στον διθύραμβο καλλιτεχνική μορφή με χορό 50 ανδρών γύρω από τον βωμό του Διονύσου.
3. Στην Αττική ο Θέσπης χώρισε τον εξάρχοντα από τον χορό και τον έκανε υποκριτή, που διαλέγεται με τον χορό σε στίχους απαγγελίας. Με το «ἅρμα Θέσπιδος» περιόδευε στα χωριά.
4. Όσο μεγάλωνε το διαλογικό μέρος, ο χορός περιοριζόταν και οι υποθέσεις ξέφευγαν από τον Διόνυσο, ώσπου η τραγωδία πήρε την οριστική της μορφή.
5. Ορισμός του Αριστοτέλη: η τραγωδία μιμείται μια σοβαρή και ολοκληρωμένη πράξη, με λόγο που έχει ρυθμό και μελωδία, με δράση και όχι αφήγηση, και μέσα από έλεο και φόβο φέρνει την κάθαρση.
6. Κατά ποσόν μέρη: πρόλογος, επεισόδια, έξοδος (διάλογος) και πάροδος, στάσιμα (χορός). Στον διάλογο υπάρχουν στιχομυθίες και αντιλαβές, με μέτρο κυρίως το ιαμβικό τρίμετρο.
7. Άλλα λυρικά μέρη: κομμοί (θρήνοι χορού και ηθοποιών), μονωδίες και διωδίες. Τα χορικά κρατούν τη δωρική γλώσσα.
8. Κατά ποιόν μέρη: μύθος, ήθος, λέξη, διάνοια, μέλος, όψη. Ο μύθος είναι η ψυχή της τραγωδίας.

Τι άλλαξε

• Η τραγικότητα είναι η σύγκρουση του ήρωα με τη Μοίρα, τους ανθρώπους ή τον εαυτό του για ηθικές αξίες, με πέρασμα από την άγνοια στη γνώση και κατάληξη την ηθική ελευθερία.

Πρόσωπα

Αριστοτέλης

δίνει στην Ποιητική τον ορισμό και τα μέρη της τραγωδίας

Αρίων

από τη Μήθυμνα, διαμόρφωσε καλλιτεχνικά τον διθύραμβο

Περίανδρος

τύραννος της Κορίνθου, στην αυλή του έζησε ο Αρίων

Θέσπης

ξεχώρισε τον υποκριτή από τον χορό

Σόλων

αντέδρασε στις παραστάσεις, τις θεωρούσε ψευδολογίες

Αισχύλος

στα παλαιότερα έργα του η τραγωδία αρχίζει από την πάροδο

Όροι

διθύραμβος

χορικό άσμα για τον Διόνυσο

ἐξάρχων

ο πρωτοτραγουδιστής του χορού

μίμησις

ελεύθερη, δημιουργική αναπαράσταση

ἔλεος και φόβος

τα συναισθήματα που γεννά η τραγωδία

κάθαρσις

ψυχική ανακούφιση του θεατή στο τέλος

πρόλογος

ο πρώτος λόγος, εισάγει στην υπόθεση

πάροδος

άσμα του χορού καθώς μπαίνει στην ορχήστρα

ἐπεισόδιον

διαλογικό μέρος, σαν σημερινή πράξη

στάσιμον

άσμα του χορού από τη θέση του

ἔξοδος

κλείνει το έργο, μετά το τελευταίο στάσιμο

στιχομυθία

διάλογος στίχο προς στίχο

αντιλαβή

στίχος μοιρασμένος σε δύο ή τρία μέρη

κομμός

θρήνος χορού με έναν ή δύο ηθοποιούς

κατά ποιόν μέρη

μύθος, ήθος, λέξη, διάνοια, μέλος, όψη

Ετυμολογικά συγγενή

τραγῳδία

τραγικός · τραγωδός · τραγικότητα Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἦθος

ηθικός · ηθική · ηθογραφία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

μῦθος

μυθικός · μυθολογία · μυθιστόρημα Λεξικό Τριανταφυλλίδη

χορός

χορευτής · χορωδία · χορογραφία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

μέλος

μελωδία · μελοποίηση · μελωδικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

κάθαρσις

καθαρτικός · καθαρτήριο Λεξικό Τριανταφυλλίδη