Αντιγόνη, Β΄ Επεισόδιο, Α΄ Σκηνή (στ. 376-445): ερμηνεία

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Η Αντιγόνη και ο φύλακας μπαίνουν από την αριστερή πάροδο· έχουν περάσει ώρες από τη στιγμή που έφυγε ο φύλακας. Ο κορυφαίος βλέπει στη σύλληψη ένα θεόσταλτο θαύμα, γιατί ο δράστης είναι γυναίκα και μάλιστα ανιψιά και μέλλουσα νύφη του Κρέοντα, και κρίνει την πράξη ασύνετη.
2. Ο φύλακας ζητά τώρα τον Κρέοντα χωρίς τον παλιό του φόβο, και ο Κρέων βγαίνει την ίδια στιγμή από το παλάτι: θεατρική σύμπτωση.
3. Αντί για απάντηση, ο φύλακας λέει ένα γνωμικό και φλυαρεί για τα εμπόδια που ξεπέρασε· είναι τέχνασμα του ποιητή για να επιβραδύνει τη σύγκρουση. Στην τραγωδία η γνωμολογία δεν αντιστοιχεί απαραίτητα στη μόρφωση του προσώπου.
4. Ο φύλακας προτείνει στον Κρέοντα αυθαίρετη ανάκριση και θέλει βιαστικά να απαλλαγεί, όπως δείχνει ο πλεονασμός του. Η διπλή ερώτηση του Κρέοντα δείχνει έκπληξη και δυσπιστία.
5. Η αφήγηση μεταφέρει στους θεατές όσα έγιναν μακριά: το ξεσκέπασμα του πτώματος, που το άφηνε στα σκυλιά και στα όρνια, τη ρεαλιστική εικόνα της σήψης και τη φρούρηση από όλους μαζί. Όλα χωρούν σε μία μέρα, δείγμα χρονικής πυκνότητας.
6. Η θύελλα διακόπτει την ήρεμη περιγραφή και είναι εύρημα του Σοφοκλή: επιτρέπει στην Αντιγόνη να πλησιάσει αθέατη.
7. Η πλατιά ομηρική παρομοίωση με το πουλί που βρίσκει άδεια τη φωλιά δείχνει βαθύ πόνο. Οι κατάρες είχαν για τους αρχαίους μαγική δύναμη. Με τη δεύτερη ταφή και τις χοές η Αντιγόνη ολοκληρώνει τις τιμές στον νεκρό.
8. Στο τέλος η Αντιγόνη στέκεται σιωπηλή με το βλέμμα στη γη, και ο Κρέων την καλεί με αναδίπλωση· η διπλή απάντησή της επιβεβαιώνει την πράξη χωρίς περιθώριο παρεξήγησης.

Τι άλλαξε

• Ο φύλακας φεύγει από την αριστερή πάροδο και ο ηθοποιός του θα υποδυθεί την Ισμήνη· μένουν αντιμέτωποι ο Κρέων και η Αντιγόνη.

Πρόσωπα

Κορυφαίος του χορού

αναγγέλλει έκπληκτος την εμφάνιση της Αντιγόνης

Φύλακας

αφηγητής της σύλληψης, νοιάζεται μόνο για τη σωτηρία του

Κρέων

βγαίνει τη σωστή στιγμή και ανακρίνει με έκπληξη και δυσπιστία

Αντιγόνη

ατάραχη, σιωπηλή, ομολογεί την πράξη της

Πολυνείκης

ο νεκρός που η Αντιγόνη θάβει για δεύτερη φορά

Ερμής

σε αυτόν απέδιδαν οι αρχαίοι τα τυχερά ευρήματα (ἕρμαιον)

Ν. Χουρμουζιάδης

μελετητής που το βιβλίο παραθέτει για τη χρονική πυκνότητα

Όροι

θεατρική οικονομία

η οργάνωση χρόνου και δράσης στη σκηνή

θεατρική σύμπτωση

πρόσωπο που φτάνει την κατάλληλη στιγμή

επιβράδυνση

τέχνασμα που καθυστερεί την κορύφωση

γνωμικό

σύντομη γενική αλήθεια

πλεονασμός

περιττή επανάληψη της ίδιας ιδέας

ενότητα χρόνου

η δράση χωρά μέσα σε μία μέρα

ομηρική παρομοίωση

πλατιά σύγκριση με το σχήμα «ὡς… οὕτω»

δαιμόνιον τέρας

θεόσταλτο, ακατανόητο θαύμα

ἕρμαιον

τυχερό εύρημα, δώρο του Ερμή

χοαὶ τρίσπονδοι

νεκρική σπονδή από μέλι, γάλα, κρασί

αναδίπλωση

επανάληψη της ίδιας λέξης (σὲ δή, σὲ)

σχήμα εκ παραλλήλου

το ίδιο με κατάφαση και άρνηση

Ετυμολογικά συγγενή

τέρας

τέρας · τεράστιος · τερατώδης Λεξικό Τριανταφυλλίδη

πρᾶγμα

πράγμα · πραγματικός · πραγματεία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

σῶμα

σωματικός · σωματείο · σωματοφύλακας Λεξικό Τριανταφυλλίδη

αἰθήρ (αἰθέρι)

αιθέρας · αιθέριος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἔλεος

ελεήμων · ελεημοσύνη · ελεεινός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

χείρ (χερσίν)

χειρουργός · χειρονομία · χειροποίητος Λεξικό Τριανταφυλλίδη