Αντιγόνη, Ε΄ Στάσιμο (στ. 1115-1153): ερμηνεία

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Το είδος: υπόρχημα, χαρούμενο τραγούδι με χορευτικές κινήσεις, σε δύο στροφικά συστήματα.
2. Α΄ σύστημα, στροφή α΄: τα πολλά ονόματα του Διονύσου (Βάκχος, Ίακχος, Βρόμιος, Λυαίος, Ζαγρεύς) και η μεγάλη έκταση της επικράτειάς του, ως την Ιταλία με τα ονομαστά αμπέλια της.
3. Η Θήβα προβάλλεται ως πατρίδα του θεού και έδρα των Βακχών, με τον ποταμό Ισμηνό και τον μύθο του Κάδμου, που έσπειρε τα δόντια του δράκοντα.
4. Αντιστροφή α΄: οι Βακχίδες του Κωρύκειου άντρου χορεύουν τη νύχτα με αναμμένους δαυλούς, και ο θεός φτάνει στη Θήβα μετά από περιπλανήσεις, περνώντας από τη Νύσα. Κυριαρχεί η προσωποποιία: όλη η φύση γιορτάζει.
5. Β΄ σύστημα, στροφή β΄: η μητέρα του, η Σεμέλη, που πέθανε από τη λάμψη του Δία, και η έκκληση στον θεό να έρθει «καθαρσίῳ ποδί» να εξαγνίσει την πόλη.
6. Αντιστροφή β΄: η εικόνα των άστρων που χορεύουν στον χορό που σέρνει ο Διόνυσος στις νυχτερινές τελετές.
7. Η επίμονη αναφορά στον Διόνυσο δείχνει, ανάμεσα σε άλλα, τη σύνδεση της τραγωδίας με τις Διονυσιακές γιορτές.

Τι άλλαξε

• Ο θεατής μένει με ελπίδα για αίσια λύση ακριβώς πριν μπει ο Αγγελιοφόρος που φέρνει την καταστροφή.

Πρόσωπα

Διόνυσος

ο θεός του ύμνου, με πολλά ονόματα και καθαρτήριες δυνάμεις

Σεμέλη

η μητέρα του, που πέθανε μπροστά στη λάμψη του Δία

Δίας

ο πατέρας του θεού

Κάδμος

σκότωσε τον δράκοντα και έσπειρε τα δόντια του

Σειληνοί

ακόλουθοι του Βάκχου, πρώτοι αμπελουργοί της Ιταλίας κατά τον μύθο

Βάκχες ή Μαινάδες

οι ακόλουθες του θεού, με έδρα τη Θήβα

Κρέων

η μεταμέλειά του γεννά την ελπίδα για εξαγνισμό

Όροι

υπόρχημα

χαρούμενο τραγούδι με χορό

τραγική παρέκταση

χαρά και ελπίδα πριν από την καταστροφή

στροφικό σύστημα

ζεύγος στροφής και αντιστροφής

πολυώνυμος

ο θεός με τα πολλά ονόματα

προσωποποιία

η φύση γιορτάζει σαν πρόσωπο

Καδμεία νύμφη

η Σεμέλη, μητέρα του Διονύσου

Κωρύκειον ἄντρον

σπήλαιο του Παρνασσού, των Βακχίδων

Νῦσα

αμπελόφυτος τόπος στον δρόμο του θεού

καθάρσιος πούς

ερχομός του θεού που εξαγνίζει

μόλυνση της πόλης

από τον νεκρό που έμεινε άταφος

Ἴακχος

ένα από τα ονόματα του Διονύσου

Διονυσιακές γιορτές

με αυτές δένεται η τραγωδία

Ετυμολογικά συγγενή

κεραύνιος (κεραυνίᾳ)

κεραυνός · κεραυνοβόλος · κεραυνοβολώ Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἄγριος (ἀγρίου)

άγριος · αγριότητα · αγριεύω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

νύμφη (νύμφας)

νύφη · νυφικός · νυμφίος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

μήτηρ (ματρί)

μητέρα · μητρικός · μητρόπολη Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἄγαλμα

άγαλμα · αγαλματένιος · αγαλματίδιο Λεξικό Τριανταφυλλίδη