Αντιγόνη, Δ΄ Επεισόδιο, Α΄ Σκηνή (στ. 801-943): ερμηνεία

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Οι στ. 801-805 περνούν από το τρίτο στάσιμο στον κομμό: ο χορός κλαίει βλέποντας την Αντιγόνη να οδηγείται στον τάφο και προετοιμάζει συναισθηματικά τους θεατές.
2. Στην πρώτη στροφή η Αντιγόνη εμφανίζεται με ανθρώπινα συναισθήματα και αδυναμίες· κατά τον Lesky, το μεγαλείο της θυσίας φαίνεται πλήρως μέσα από τον πόνο που αυτή κοστίζει.
3. Ο χορός της θυμίζει τη δόξα της πράξης, αφού ήξερε ότι την περίμενε θάνατος· εκείνη τα λόγια του τα εκλαμβάνει ως ειρωνεία.
4. Με το παράδειγμα της Νιόβης ο θρήνος οξύνεται. Ο χορός δεν δέχεται τη σύγκριση, γιατί η Νιόβη ήταν θεά, και τη μακαρίζει: δεύτερη άστοχη απόπειρα παρηγοριάς.
5. Στη δεύτερη στροφή το παράπονο εκφράζεται με επικλήσεις σε θεούς και Θηβαίους, ερωτήσεις, αποστροφές και αρνήσεις· η αίσθηση ότι αδικείται και ότι έμεινε μόνη κορυφώνει τον πόνο της.
6. Η θέση του χορού είναι αντιφατική: η πράξη της είναι ευσεβής απέναντι στους θείους νόμους αλλά ασεβής απέναντι στους νόμους της πόλης, και τιμωρείται και για τις πατρικές αμαρτίες.
7. Η ανάμνηση των οικογενειακών συμφορών, παλιών και νέων, επιτείνει την τραγικότητα· νέα αιτία είναι ο γάμος του Πολυνείκη με την κόρη του Αδράστου.
8. Ο χορός, νομιμόφρων προς την εξουσία του Κρέοντα, τη θεωρεί ένοχη για αυθαίρετη παράβαση. Η επωδός κλείνει με ασύνδετα και πολλά επίθετα, και με τραγική ειρωνεία στη φράση «οὐδεὶς φίλων στενάζει».

Τι άλλαξε

• Στη σκηνή είναι μόνο η Αντιγόνη και ο χορός· ο κομμός δείχνει την ηρωίδα απομονωμένη και προκαλεί στους θεατές έλεος για τη μοίρα της.

Πρόσωπα

Αντιγόνη

θρηνεί τη ζωή που χάνει και νιώθει ότι όλοι την εγκατέλειψαν

Χορός (κορυφαίος)

προσπαθεί να την παρηγορήσει αλλά την κρίνει ένοχη απέναντι στην εξουσία

Νιόβη

παντρεμένη με τον Αμφίονα της Θήβας, έχασε τα παιδιά της και έγινε βράχος στον Σίπυλο

Λητώ

σε αυτήν καυχήθηκε η Νιόβη για τα πολλά παιδιά της

Απόλλων και Άρτεμη

σκότωσαν τα παιδιά της Νιόβης

Πολυνείκης

ο γάμος του με την κόρη του Αδράστου έφερε τις νέες συμφορές

Αριστοτέλης

δίνει στην Ποιητική τον ορισμό του κομμού

Lesky

μελετητής που βλέπει στον πόνο της Αντιγόνης το μεγαλείο της θυσίας

Όροι

κομμός

κοινός θρήνος χορού και υποκριτή

στροφικό σύστημα

στροφή και αντιστροφή που αντιστοιχούν

επωδός

σύντομο κλείσιμο μετά τα συστήματα

αποστροφή

ο λόγος στρέφεται σε απόντες ή σε τόπους

ασύνδετο σχήμα

όροι στη σειρά χωρίς συνδέσμους

τραγική ειρωνεία

ο θεατής ξέρει ό,τι αγνοεί ο ομιλητής

νομιμοφροσύνη

υπακοή στην εξουσία και στους νόμους της

ήθος

ο χαρακτήρας που δείχνουν οι επιλογές

οἴμοι γελῶμαι

αλίμονο, με περιγελούν

πατρῷον ἆθλον

βάσανο που κληρονόμησε από τον πατέρα

σέβειν μὲν εὐσέβειά τις

το να σέβεσαι τους νεκρούς είναι ευσέβεια

οὐδεὶς φίλων στενάζει

κανείς φίλος δεν τη θρηνεί

Ετυμολογικά συγγενή

θρῆνος

θρήνος · θρηνώ · θρηνητικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

χορός (χοροῦ)

χορός · χορωδία · χορευτής Λεξικό Τριανταφυλλίδη

σκηνή (σκηνῆς)

σκηνή · σκηνικό · σκηνοθέτης Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ποιητική (Ποιητικῆς)

ποιητής · ποίημα · ποιητικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

γελῶμαι (γελάω)

γελώ · γέλιο · γελοίος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

στενάζω (στενάζει)

στενάζω · στεναγμός · αναστενάζω Λεξικό Τριανταφυλλίδη