2. Η αρχαία Ελλάδα (Από το 1100 ως το 323 π.χ.)

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Ομηρική εποχή, 1100 έως 750 π.Χ.

Γιατί

• Μετά την κατάρρευση του μυκηναϊκού κόσμου, γύρω στο 1100 π.Χ., ακολούθησαν περίπου τρεις αιώνες αναστατώσεων και μετακινήσεων.

Τι έγινε

1. Η ελληνική ιστορία χωρίζεται σε ομηρική (1100 έως 750 π.Χ.), αρχαϊκή (750 έως 480 π.Χ.) και κλασική εποχή (480 έως 323 π.Χ.).
2. Πρώτα οι Θεσσαλοί ήρθαν από τη Θεσπρωτία και έσπρωξαν τους Βοιωτούς νότια· έπειτα οι Δωριείς εγκαταστάθηκαν σταδιακά στη Δωρίδα και στην Πελοπόννησο, κάτι που αργότερα εξήγησαν με τον μύθο της επανόδου των Ηρακλειδών.
3. Νεότερη άποψη απορρίπτει την «κάθοδο» και βλέπει τους Δωριείς ως ελληνικό ποιμενικό φύλο των ορεινών που κατέβηκε στις πεδιάδες.
4. Στον πρώτο αποικισμό οι Αιολείς πήγαν στη Λέσβο και την Αιολίδα, οι Ίωνες ίδρυσαν δώδεκα πόλεις με κοινό ιερό το Πανιώνιο, και οι Δωριείς σχημάτισαν τη δωρική εξάπολη.
5. Η οικονομία ήταν κλειστή αγροτική, με μονάδα τον οίκο· οι ελλείψεις καλύπτονταν με ανταλλαγές, δώρα, πόλεμο και πειρατεία, και μέτρο αξίας ήταν συχνά το βόδι.
6. Η κοινωνία είχε άριστους, πλήθος, δημιουργούς και δούλους· ο κληρονομικός βασιλιάς συνεργαζόταν με τη βουλή των γερόντων και την εκκλησία του δήμου.
7. Στα τέλη του 9ου ή αρχές του 8ου αι. π.Χ. γεννήθηκε το ελληνικό αλφάβητο, στήθηκαν τα πρώτα ιερά και συντέθηκαν τα ομηρικά έπη· η τέχνη ονομάστηκε γεωμετρική.

Τι άλλαξε

• Στις ομηρικές κοινωνίες διαμορφώθηκαν οι θεσμοί που από τα μέσα του 8ου αι. π.Χ. οδήγησαν στις πόλεις-κράτη.

Πρόσωπα

Όμηρος

κατά την παράδοση δημιουργός της Ιλιάδας, που συνέθεσε πιθανότατα στα μέσα του 8ου αι. π.Χ.

Δωριείς

ελληνικό φύλο που εγκαταστάθηκε στην Πελοπόννησο και έφτασε ως τη Ρόδο και την Κω

Ίωνες

ελληνικό φύλο που ίδρυσε δώδεκα πόλεις στη Μικρά Ασία, στην Ιωνία

Αιολείς

φύλα της αιολικής διαλέκτου που πήγαν από τη Θεσσαλία στην Τένεδο, τη Λέσβο και την Αιολίδα

Ηρακλείδες

οι απόγονοι του Ηρακλή, που κατά τον μύθο επέστρεψαν στην Πελοπόννησο με τους Δωριείς

Μέντωρ

σοφός της Οδύσσειας που καλεί τον λαό της Ιθάκης να σταθεί απέναντι στους μνηστήρες

Όροι

οίκος

η μονάδα της ομηρικής κοινωνίας: συγγενείς, εξαρτημένοι ελεύθεροι και δούλοι, μαζί με γη, κτίρια, ζώα και εξοπλισμό

άριστοι

οι ευγενείς κάτοχοι της γης

πλήθος

όσοι ζούσαν στον οίκο χωρίς άμεσο συγγενικό δεσμό με τους ευγενείς

δημιουργοί

ειδικευμένοι τεχνίτες, όπως ξυλουργός ή αγγειοπλάστης, που δούλευαν για τους οίκους μιας περιοχής

φυλετικό κράτος

κράτος που σχηματίζει ένα φύλο, οργανωμένο σε φυλές, φρατρίες και γένη με βάση τη συγγένεια

βουλή των γερόντων

το συμβούλιο των αρχηγών των ισχυρών γενών δίπλα στον βασιλιά

εκκλησία του δήμου

η σύνοδος του πλήθους, κυρίως των πολεμιστών, που καλούσε ο βασιλιάς για σημαντικές αποφάσεις

Πανιώνιο

η θρησκευτική ένωση των ιωνικών πόλεων, με κέντρο το ιερό του Ποσειδώνα στη Μυκάλη

δωρική εξάπολη

θρησκευτική ένωση έξι δωρικών πόλεων με κέντρο το ιερό του Απόλλωνα στο Τριόπιο

ραψωδοί

οι ποιητές των ομηρικών χρόνων που τραγουδούσαν τα ηρωικά τραγούδια