Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Η ύλη αποτελείται από δομικά σωματίδια: άτομα, μόρια και ιόντα.
Μόριο: το μικρότερο κομμάτι μιας ουσίας που υπάρχει ελεύθερο και κρατά τις ιδιότητές της. Τα στοιχεία έχουν μόρια από ένα είδος ατόμων (O₂, P₄), οι ενώσεις από δύο ή περισσότερα (H₂O, CH₄).
Ατομικότητα είναι το πλήθος των ατόμων στο μόριο ενός στοιχείου: μονοατομικά τα ευγενή αέρια, διατομικά τα H₂, O₂, N₂, F₂, Cl₂, Br₂, I₂, τριατομικό το O₃, τετρατομικός ο P₄.
Τα ιόντα προκύπτουν όταν άτομα χάνουν ή παίρνουν ηλεκτρόνια· τα θετικά λέγονται κατιόντα (Na⁺), τα αρνητικά ανιόντα (Cl⁻), και υπάρχουν και πολυατομικά (NH₄⁺, CO₃²⁻).
Από τον Δημόκριτο και τον Λεύκιππο ως τον Dalton, και μετά με Rutherford (πυρήνας), Bohr (στιβάδες), Sommerfeld (υποστιβάδες) και τη σύγχρονη εικόνα του ατομικού τροχιακού.
Στον πυρήνα βρίσκονται τα θετικά πρωτόνια και τα ουδέτερα νετρόνια, που δίνουν σχεδόν όλη τη μάζα· γύρω του κινούνται τα αρνητικά ηλεκτρόνια, που καθορίζουν τη χημική συμπεριφορά.
Ατομικός αριθμός Z: τα πρωτόνια (και, στο ουδέτερο άτομο, τα ηλεκτρόνια)· καθορίζει το στοιχείο. Μαζικός αριθμός A: πρωτόνια και νετρόνια μαζί, άρα A = Z + N.
Ισότοπα είναι άτομα με ίδιο Z και διαφορετικό A, δηλαδή του ίδιου στοιχείου με διαφορετική μάζα.
Πρόσωπα
Δημόκριτος
μαζί με τον Λεύκιππο, πρώτη ιδέα για τα άτομα
Dalton
θεμελίωσε την ατομική θεωρία (1808)
Avogadro
εξήγησε πώς άτομα ίδιου στοιχείου κάνουν μόρια (1811)
Rutherford
ανακάλυψε τον πυρήνα (1911)
Bohr
ηλεκτρόνια σε κυκλικές τροχιές, τις στιβάδες (1913)
Sommerfeld
πρόσθεσε τις ελλειπτικές τροχιές, υποστιβάδες (1916)
Κάθε άσκηση διορθώνεται μόλις απαντήσεις και δείχνει πώς βγαίνει η σωστή απάντηση. Οι ασκήσεις φτιάχνονται για αυτή την ενότητα κάθε φορά από την αρχή. Δεν είναι οι λύσεις των ασκήσεων του σχολικού βιβλίου.
Συχνές απορίες
Τι είναι ο ατομικός αριθμός Z;
Ο αριθμός των πρωτονίων. Καθορίζει ποιο στοιχείο είναι το άτομο, και σε ουδέτερο άτομο ισούται και με τα ηλεκτρόνια.
Τι είναι ο μαζικός αριθμός A;
Το άθροισμα πρωτονίων και νετρονίων: A = Z + N. Άρα τα νετρόνια βγαίνουν ως N = A − Z.
Τι είναι τα ισότοπα;
Άτομα του ίδιου στοιχείου με ίδιο Z αλλά διαφορετικό αριθμό νετρονίων, άρα διαφορετικό A.
Τι αλλάζει όταν ένα άτομο γίνεται ιόν;
Μόνο τα ηλεκτρόνια. Χάνοντας ηλεκτρόνια γίνεται θετικό κατιόν, παίρνοντας γίνεται αρνητικό ανιόν. Ο πυρήνας μένει ίδιος.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.