Η τέταρτη ενότητα παρουσιάζει τη διάκριση του σοφιστή Αντιφώντα ανάμεσα στον νόμο και στη φύση, την ιδέα ότι ο νόμος είναι σύμβαση, και τη συνδέει με τον μύθο του Πρωταγόρα και με τις νεότερες θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Ο Αντιφών ο Αθηναίος (5ος αι. π.Χ.) έγραψε τα Περί αληθείας και Περί ομονοίας· για αυτόν το «φύσει» είναι η αλήθεια, ενώ το «νόμῳ» μια συνθήκη που αλλάζει κατά το συμφέρον.
Δικαιοσύνη είναι η τήρηση των νόμων και των εθίμων της πόλης· πολίτης υπάρχει μόνο μέσα σε πόλη-κράτος.
Ο άνθρωπος επιδιώκει τη μεγαλύτερη ωφέλεια για τον εαυτό του· ο Αντιφών ξεχωρίζει τον ιδιωτικό από τον δημόσιο χώρο.
Ο νόμος είναι καρπός συμφωνίας, άρα τεχνητός· οι νόμοι περιορίζουν συχνά τις φυσικές λειτουργίες (τι βλέπουμε, ακούμε, λέμε, επιθυμούμε).
Η παράβαση του νόμου φέρνει ντροπή (κοινωνική αποδοκιμασία) και τιμωρία (δικαστική ποινή) μόνο αν γίνει αντιληπτή.
Ο Λυκόφρων βλέπει τον νόμο ως σύμβαση που εγγυάται τα δικαιώματα του καθενός απέναντι στους άλλους.
Τον 17ο και 18ο αι. ο Χομπς, ο Λοκ και ο Ρουσσώ διατύπωσαν τη θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου για τη γένεση του κράτους.
Για τον Χομπς χωρίς κοινή εξουσία οι άνθρωποι ζουν σε πόλεμο όλων εναντίον όλων· για τον Λοκ είναι από τη φύση ελεύθεροι και ίσοι και μπαίνουν σε κοινότητα με συγκατάθεση.
Γιατί ο νόμος και η φύση βρίσκονται σε αντίθεση κατά τον Αντιφώντα;
Γιατί ό,τι ορίζει ο νόμος είναι αυθαίρετο και βγαίνει από συμφωνία των ανθρώπων, ενώ της φύσης είναι αναγκαίες. Όποιος παραβεί τον νόμο χωρίς να τον δουν γλιτώνει ντροπή και τιμωρία· όποιος παραβεί τη φύση παθαίνει το ίδιο κακό, είτε τον δουν είτε όχι.
Πώς ορίζεται η δικαιοσύνη στο κείμενο;
Ως σεβασμό στους νόμους και στα έθιμα της πόλης όπου ζεις ως πολίτης, ορισμός πολύ συνηθισμένος στο τέλος του 5ου αι. π.Χ. Ο Αντιφών προσθέτει ότι ο άνθρωπος θα ωφελούνταν περισσότερο αν τηρούσε τους νόμους μπροστά σε άλλους και τη φύση όταν είναι μόνος.
Πώς οι άνθρωποι έφτασαν στην πολιτική οργάνωση κατά τον μύθο του Πρωταγόρα;
Στην αρχή ζούσαν σκόρπιοι και τους αφάνιζαν τα θηρία· όταν μαζεύονταν σε πόλεις αδικούσε ο καθένας τον άλλον, αφού δεν γνώριζαν την πολιτική τέχνη. Τότε ο Δίας έστειλε τον Ερμή με δώρα την αιδώ και τη δικαιοσύνη, ώστε να ζουν μονιασμένοι.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.