Οι αντωνυμίες μπαίνουν στη θέση ενός ονόματος και λειτουργούν σαν όνομα στην πρόταση. Το κεφάλαιο εξετάζει μία μία τις προσωπικές, την αὐτός, τις αυτοπαθείς και την αλληλοπαθή, τις κτητικές, δεικτικές, ερωτηματικές, αόριστες και αναφορικές αντωνυμίες.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Οι προσωπικές ἐγώ, σύ, ἡμεῖς, ὑμεῖς συνήθως παραλείπονται ως υποκείμενα, εκτός από έμφαση. Οι τονισμένοι τύποι (ἐμοῦ, σοί) δείχνουν έμφαση, οι άτονοι εγκλιτικοί (μου, σοι) όχι· το γ΄ πρόσωπο αναπληρώνεται από τις δεικτικές και την αὐτός.
Η αὐτός είναι οριστική («ο ίδιος») σε κάθε πτώση και επαναληπτική στις πλάγιες· χωρίς άρθρο είναι κατηγορηματικός προσδιορισμός, ως ὁ αὐτός επιθετικός προσδιορισμός ή κατηγορούμενο.
Οι αυτοπαθείς έχουν μόνο πλάγιες πτώσεις, χωρίς άρθρο, και δείχνουν ότι αυτός που ενεργεί είναι και αυτός που παθαίνει (άμεση ή πλάγια αντανάκλαση).
Η αλληλοπαθής (ἀλλήλων) έχει μόνο πληθυντικό και πλάγιες πτώσεις και δηλώνει αμοιβαία ενέργεια· συχνά τη θέση της παίρνει η αυτοπαθής.
Οι κτητικές δείχνουν τον κάτοχο και λειτουργούν σαν επίθετα· συχνά αντί γι᾽ αυτές μπαίνει γενική προσωπικής, αυτοπαθούς ή της αὐτός.
Οι δεικτικές ὅδε, οὗτος, ἐκεῖνος δείχνουν κοντινά ή μακρινά πρόσωπα και πράγματα, ή ό,τι ακολουθεί ή προηγήθηκε στον λόγο· το καὶ ταῦτα σημαίνει «και μάλιστα».
Οι ερωτηματικές (τίς, πότερος, ποῖος) εισάγουν ερωτήσεις· οι αόριστες (τὶς, οὐδείς, μηδείς) δείχνουν κάτι που δεν ονομάζεται ή μοιράζουν ένα σύνολο.
Οι αναφορικές (ὅς, οἷος, ὅσος, ὅστις) συνδέουν μια πρόταση με λέξη άλλης· σχηματίζουν εκφράσεις όπως ἔστιν οἵ («μερικοί») και οἷός τ᾽ εἰμί («μπορώ»).
Στην άμεση η αυτοπαθής αντωνυμία δείχνει το ίδιο πρόσωπο με το υποκείμενο της πρότασής της. Στην πλάγια η αντωνυμία είναι μέσα σε δευτερεύουσα, ή μέσα σε φράση απαρεμφάτου ή μετοχής, και δείχνει το υποκείμενο της κύριας πρότασης.
Πώς χρησιμοποιείται η αντωνυμία αὐτός;
Ως οριστική, σε κάθε πτώση, ξεχωρίζει με έμφαση ένα πρόσωπο («ο ίδιος»). Ως επαναληπτική, στις πλάγιες πτώσεις, ξαναθυμίζει κάποιον που αναφέρθηκε. Με άρθρο, ὁ αὐτός, σημαίνει «ο ίδιος» και είναι επιθετικός προσδιορισμός ή κατηγορούμενο.
Σε τι διαφέρουν οι δεικτικές ὅδε, οὗτος, ἐκεῖνος;
Το ὅδε δείχνει κάτι κοντά στον ομιλητή και συνήθως αυτά που ακολουθούν. Το οὗτος δείχνει κάτι κοντά, πιο δεμένο με αυτόν που ακούει, και συνήθως αυτά που προηγήθηκαν. Το ἐκεῖνος δείχνει κάτι μακρινό.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.