Η ενότητα εξηγεί τι είναι το κατηγόρημα, μονολεκτικό ή περιφραστικό, ποια ρήματα είναι συνδετικά και τι είναι το κατηγορούμενο, μαζί με δύο ειδικές μορφές του: το επιρρηματικό και το προληπτικό κατηγορούμενο.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Το κατηγόρημα είναι μονολεκτικό (ένα ρήμα) ή περιφραστικό: συνδετικό ρήμα με κατηγορούμενο, ρήμα με αντικείμενο, ή ρήμα με αντικείμενο και κατηγορούμενο του αντικειμένου.
Έτσι η απλή πρόταση έχει τη μορφή Υ + Ρ, Υ + Ρ (συνδετικό) + Κ, Υ + Ρ + Α ή Υ + Ρ + Α + Κ. Το υποκείμενο είναι το ονοματικό σύνολο και το κατηγόρημα το ρηματικό σύνολο.
Συνδετικά λέγονται όσα ρήματα ενώνουν με το κατηγορούμενο το υποκείμενο ή το αντικείμενό τους: το εἰμί και τα συνώνυμά του, τα προχειριστικά, τα δοξαστικά και τα κλητικά.
Το εἰμί δεν είναι πάντα συνδετικό: με τη σημασία «υπάρχω» λέγεται υπαρκτικό, και ως απρόσωπο σημαίνει «είναι δυνατόν».
Το κατηγορούμενο αποδίδει ιδιότητα στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο· είναι όνομα ή κάθε λέξη ή πρόταση που λειτουργεί ως όνομα.
Το επιρρηματικό κατηγορούμενο δηλώνει τρόπο (ἄσμενος, ἑκών, ἄκων), χρόνο (σκοταῖος, τριταῖος), τόπο (πελάγιος, ὑπαίθριος), σκοπό (βοηθός, φύλαξ) ή σειρά (πρῶτος, ὕστερος).
Το προληπτικό κατηγορούμενο δίνει από πριν στο υποκείμενο την ιδιότητα που θα προκύψει από την πράξη του ρήματος, με ρήματα αύξησης ή μεταβολής· στα νέα ελληνικά αποδίδεται με συμπερασματική πρόταση.
Είναι όνομα που, μέσω ενός συνδετικού ρήματος, αποδίδει μια ιδιότητα στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο και το βάζει σε μια κατηγορία. Μπορεί να είναι ουσιαστικό, επίθετο ή κάθε λέξη ή πρόταση που λειτουργεί ως όνομα.
Ποια ρήματα είναι συνδετικά στα αρχαία;
Το εἰμί και τα συνώνυμά του (γίγνομαι, καθίσταμαι, ὑπάρχω, τυγχάνω κ.ά.), τα προχειριστικά (αἱροῦμαι, χειροτονῶ), τα δοξαστικά (νομίζω, ἡγοῦμαι, φαίνομαι) και τα κλητικά (καλῶ, ὀνομάζω).
Τι είναι το επιρρηματικό κατηγορούμενο;
Κατηγορούμενο με επιρρηματική σημασία, που συνδέεται με το υποκείμενο συνήθως με ρήμα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας. Δηλώνει τρόπο, χρόνο, τόπο, σκοπό ή σειρά και μεταφράζεται με επιρρηματική έκφραση ή πρόταση.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.