Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Τα ρηματικά επίθετα σε -τος φτιάχνονται από θέματα ρημάτων με την κατάληξη -τος και κλίνονται όπως τα επίθετα της β΄ κλίσης.
Μπορούν να σημαίνουν ό,τι μια μετοχή του ρήματος: συνήθως του παθητικού παρακειμένου, αλλά και ενεστώτα ή αορίστου (θνητός, λυτός, γραπτός).
Μπορούν να δηλώνουν αυτόν που μπορεί να πάθει κάτι (ὁρατός, ἀκουστός, διδακτός).
Μπορούν να δηλώνουν αυτόν που αξίζει να πάθει κάτι (ἐπαινετός, θαυμαστός, ζηλωτός).
Στην προσωπική σύνταξη λειτουργούν σαν κοινά επίθετα: κατηγορούμενο, επιθετικός προσδιορισμός, αντικείμενο ή επιρρηματικό κατηγορούμενο.
Στην απρόσωπη σύνταξη (κυρίως από αμετάβατα ρήματα) μπαίνουν στο ουδέτερο ενικού με το ἐστί, συχνά με δοτική του ενεργούντος προσώπου.
Η απρόσωπη σύνταξη συνήθως δεν έχει υποκείμενο· μπορεί όμως να έχει υποκείμενο απαρέμφατο ή δευτερεύουσα πρόταση.
Πολλά τέτοια επίθετα ζουν και στη Νέα Ελληνική (ορατός, βατός, θαυμαστός).
Όροι
-τος
κατάληξη ρηματικού επιθέτου
ρηματικό επίθετο
επίθετο φτιαγμένο από θέμα ρήματος
β΄ κλίση επιθέτων
έτσι κλίνονται τα ρηματικά επίθετα
λυτός
ίδια σημασία με μετοχή παρακειμένου
ὁρατός
αυτός που μπορεί να ειδωθεί
ἐπαινετός
αυτός που αξίζει να επαινεθεί
ἀθάνατος
αυτός που δεν πεθαίνει
ἄπρακτος
αυτός που δεν κατάφερε τίποτα
προσωπική σύνταξη
το επίθετο λειτουργεί ως κοινό επίθετο
απρόσωπη σύνταξη
ουδέτερο ενικού + ἐστί
δοτική του ενεργούντος προσώπου
ποιητικό αίτιο στα ρηματικά επίθετα
δυνατόν ἐστι + απαρέμφατο
ισοδύναμο του απρόσωπου -τος
βιωτόν ἐστι
αξίζει να ζει κανείς
αμετάβατα ρήματα
δίνουν κυρίως απρόσωπη σύνταξη
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Τι σημαίνει ένα ρηματικό επίθετο σε -τος;
Τρία πράγματα: ό,τι και μια μετοχή του ίδιου ρήματος (π.χ. λυτός, αυτός που έχει λυθεί), αυτό που μπορεί να πάθει κάτι (ὁρατός) ή αυτό που αξίζει να πάθει κάτι (ἐπαινετός).
Πότε η σύνταξη του -τος είναι απρόσωπη;
Όταν το επίθετο είναι στο ουδέτερο, συνήθως ενικού, με το ἐστί, και λειτουργεί ως απρόσωπη έκφραση. Ισοδυναμεί τότε με «δυνατόν ἐστι» ή «ἄξιόν ἐστι» και απαρέμφατο.
Πώς δηλώνεται το πρόσωπο που ενεργεί με τα ρηματικά επίθετα σε -τος;
Με δοτική προσωπική του ενεργούντος προσώπου, που λειτουργεί ως ποιητικό αίτιο.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.