β) Από την πτώση της Κρήτης μέχρι την Επανάσταση (1669-1821)
Από την πτώση της Κρήτης ως το 1821 οι λόγιοι προσπαθούν να ξυπνήσουν πνευματικά τους υπόδουλους: θρησκευτικός ουμανισμός, εκκλησιαστικοί ρήτορες, Φαναριώτες, Νεοελληνικός Διαφωτισμός με τον Ρήγα και τον Κοραή, και οι προσολωμικοί ποιητές.
Α΄ Γυμνασίου · Ιστορία της Λογοτεχνίας · Ενότητα 3β · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Με την πτώση της Κρήτης (1669) τελειώνει η κρητική λογοτεχνία· η επαφή με την Ευρώπη συνεχίζεται στα Επτάνησα και στη Βενετία, και οι Έλληνες πηγαίνουν πια στη Δύση για να μάθουν.
Ο Μαρίνος Τζάνες Μπουνιαλής γράφει τον «Κρητικό Πόλεμο» (1681), ποιητική χρονογραφία του πολέμου 1645-1669 με πάνω από 11.000 στίχους.
Θρησκευτικός ουμανισμός: η Εκκλησία κρατά την παιδεία· ο Μαργούνιος, ο Πηγάς και ο Κύριλλος Λούκαρις, που ίδρυσε σχολεία και τυπογραφείο στην Πόλη.
Οι εκκλησιαστικοί ρήτορες, οι «διδάσκαλοι του γένους», κηρύττουν στη λαϊκή γλώσσα: ο Φραγκίσκος Σκούφος (Τέχνη ρητορικής) και ο Ηλίας Μηνιάτης.
Οι Φαναριώτες γίνονται διερμηνείς της Πύλης· ο Νικόλαος Μαυροκορδάτος γράφει τα «Φιλοθέου πάρεργα», πρώτη απόπειρα ελληνικού μυθιστορήματος.
Διαφωτιστές: αρχαϊστές (Δούκας, Κοδρικάς, Πάριος) και δημοτικιστές (Μοισιόδακας, Καταρτζής)· ο Ρήγας με τον Θούριο και τη Χάρτα, ο Κοσμάς ο Αιτωλός, η Ελληνική Νομαρχία, ο ΡωσσΑγγλοΓάλλος.
Οι προσολωμικοί Βηλαράς και Χριστόπουλος γράφουν στη δημοτική, στο πνεύμα του αρκαδισμού.
Ο Κοραής ζητά τη «μετακένωση» των φώτων της Ευρώπης με σχολεία, μεταφράσεις και περιοδικά, και προτείνει τη «μέση οδό» στη γλώσσα.
Πρόσωπα
Ρήγας Βελεστινλής (Φεραίος)
διαφωτιστής από το Βελεστίνο· τύπωσε τη Χάρτα και τον Θούριο, εκτελέστηκε στο Βελιγράδι
Αδαμάντιος Κοραής
λόγιος από τη Σμύρνη που έζησε στο Παρίσι· εισηγητής της μετακένωσης και της μέσης οδού
Κύριλλος Λούκαρις
πατριάρχης που ίδρυσε σχολεία και το πρώτο τυπογραφείο της Πόλης
Φραγκίσκος Σκούφος
Κρητικός ιεροκήρυκας, συγγραφέας της «Τέχνης ρητορικής»
Νικόλαος Μαυροκορδάτος
Φαναριώτης, συγγραφέας των «Φιλοθέου πάρεργα»
Κοσμάς ο Αιτωλός
λαϊκός διδάσκαλος που γύριζε τα χωριά και ζητούσε να ιδρυθούν σχολεία
Δημήτριος Καταρτζής
δημοτικιστής διαφωτιστής, δάσκαλος του Ρήγα
Ιωάννης Βηλαράς
προσολωμικός ποιητής από τα Γιάννενα, γιατρός του Αλή Πασά
Παρακλάδι του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού που έφεραν στην Ελλάδα σπουδαστές και έμποροι, από το 1669 ως το 1821. Χωρίζεται στην περίοδο προετοιμασίας (1669-1774) και στην ακμή (1774-1821), με εκδόσεις αρχαίων, μεταφράσεις, σχολεία και εφημερίδες.
Τι πρότεινε ο Κοραής για τη γλώσσα;
Τη «μέση οδό»: ούτε την καθαρή λαϊκή γλώσσα ούτε τον αρχαϊσμό, αλλά «καλλωπισμό» της ομιλούμενης. Γι' αυτό τον πολέμησαν και οι αρχαϊστές και οι δημοτικιστές.
Τι είναι η Ελληνική Νομαρχία;
Έργο του 1806 ενός «Ανωνύμου του Έλληνος», αφιερωμένο στον Ρήγα. Ελέγχει όσους συνεργάζονται με τους Τούρκους σε βάρος των ραγιάδων, καλεί τους Έλληνες του εξωτερικού να γυρίσουν και υπερασπίζεται την ελευθερία του πολίτη.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.