α) Από την Άλωση της Πόλης μέχρι την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους (1453-1669)

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Μετά την Άλωση (1453) πολλοί Έλληνες λόγιοι φεύγουν στη Δύση με χειρόγραφα και βοηθούν την Αναγέννηση· στον τουρκοκρατούμενο χώρο τα γράμματα πέφτουν.
2. Σε Κρήτη, Ρόδο, Κύπρο και Επτάνησα το εμπόριο δημιουργεί μορφωμένη αριστοκρατία· η τυπογραφία στη Βενετία κρατά ζωντανή τη γραπτή παράδοση.
3. Στην Ευρώπη ακμάζουν ο Τάσσο, ο Καμόενς, ο Μονταίν με τα Δοκίμια, ο Θερβάντες με τον Δον Κιχώτη και ο Σαίξπηρ.
4. Η Κρήτη, βενετική από το 1211 ως το 1669, γνωρίζει την «Κρητική Αναγέννηση», που ο Λίνος Πολίτης ονομάζει χρυσή περίοδο· ανθίζει και η τέχνη, με τον Θεοτοκόπουλο.
5. Ο Απόκοπος του Μπεργαδή (1519) ήταν το πρώτο ελληνικό βιβλίο που βγήκε από τυπογραφείο της Βενετίας· ακολουθεί η «Φυλλάδα του Γαϊδάρου» (1539). Στην Κύπρο γράφονται λυρικά ερωτικά ποιήματα.
6. Ο Ερωτόκριτος του Κορνάρου υμνεί τον έρωτα, τη φιλία, την παλικαριά και τη σταθερότητα, με πλούσια λαϊκά στοιχεία· επηρέασε τον Σολωμό και όλη τη μεταγενέστερη λογοτεχνία.
7. Η Βοσκοπούλα (ποιμενικό ποίημα) και η Θυσία του Αβραάμ (θρησκευτικό δράμα) έγιναν λαϊκά αναγνώσματα.
8. Το κρητικό θέατρο έχει τραγωδίες (Ερωφίλη, Ροδολίνος, Ζήνων), κωμωδίες (Κατζούρμπος, Στάθης, Φορτουνάτος) και το ποιμενικό δράμα Πανώρια.

Πρόσωπα

Βιτσέντζος Κορνάρος

ποιητής του Ερωτόκριτου, από τη Σητεία

Ερωτόκριτος

ήρωας, γιος του συμβούλου Πεζόστρατου

Αρετούσα

κόρη του βασιλιά Ηράκλη, αγαπημένη του Ερωτόκριτου

Πολύδωρος

φίλος και σύμβουλος του Ερωτόκριτου

Φροσύνη

η νένα της Αρετούσας

Γεώργιος Χορτάτζης

ποιητής της Ερωφίλης, του Κατζούρμπου και της Πανώριας

Μπεργαδής

ποιητής του Απόκοπου, γνωστός μόνο από το επίθετό του

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος

ζωγράφος που μαθήτευσε στην Κρήτη και έγινε διάσημος ως el Greco

Σάρρα

η μητέρα του Ισαάκ, που ψυχογραφείται στη Θυσία του Αβραάμ

Όροι

Κρητική Αναγέννηση

η λογοτεχνική ακμή της βενετικής Κρήτης

Απόκοπος

ονειρική κάθοδος του αφηγητή στον Άδη

Ερωτόκριτος

έμμετρο μυθιστόρημα σε πέντε μέρη

Βοσκοπούλα

σύντομο ποιμενικό αφηγηματικό ποίημα

Θυσία του Αβραάμ

θρησκευτικό δράμα με θέμα από τη Γένεση

μυστήρια

μεσαιωνικά θρησκευτικά δράματα

Ερωφίλη

πεντάπρακτη τραγωδία του Χορτάτζη

ιντερμέδια

μουσικοχορευτικά μέρη ανάμεσα στις πράξεις

Κατζούρμπος

κωμωδία, το ωριμότερο έργο του Χορτάτζη

Πανώρια ή Γύπαρης

ποιμενικό δράμα με θέμα από τον Οβίδιο

ποιμενική ποίηση

ποίηση για τη ζωή και τον έρωτα βοσκών

Φυλλάδα του Γαϊδάρου

διήγηση για ζώα, τυπωμένη το 1539

Κυπριακά ερωτικά ποιήματα

λυρική ποίηση στο ιδίωμα της Κύπρου

Δοκίμια του Μονταίν

πεζά για τον άνθρωπο από προσωπική πείρα

Δον Κιχώτης

παρωδία ιπποτικών μυθιστορημάτων