Το κεφάλαιο εξηγεί πώς αλλάζουν οι φθόγγοι μέσα στις λέξεις: πώς αποφεύγεται η χασμωδία με συναίρεση, κράση, έκθλιψη και ευφωνικά σύμφωνα, και ποια πάθη έχουν τα φωνήεντα και τα σύμφωνα (§ 51-71).
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Φθογγικά πάθη λέμε τις αποβολές, συγχωνεύσεις και αλλαγές που παθαίνουν οι φθόγγοι, όπως συμβαίνει και στη νέα ελληνική.
Χασμωδία είναι η συνάντηση φωνηέντων· για να αποφευχθεί γίνονται συναίρεση, κράση, έκθλιψη (με κοινό όνομα συναλοιφή) ή μπαίνουν ευφωνικά σύμφωνα (ν, κ ή χ).
Η έκθλιψη ρίχνει το τελικό βραχύ φωνήεν πριν από φωνήεν και σημειώνεται με απόστροφο· στις κλιτές λέξεις ο τόνος του ανεβαίνει ως οξεία.
Αφαίρεση και υφαίρεση: χάνεται αρχικό βραχύ φωνήεν μετά από μακρόχρονο, ή ένα από δύο όμοια φωνήεντα μέσα στη λέξη.
Άλλα πάθη φωνηέντων: συγκοπή, ανάπτυξη, μετάθεση, αφομοίωση, αντιμεταχώρηση, ποιοτική τροπή, βράχυνση, έκταση και αντέκταση.
Τα σύμφωνα παθαίνουν αποβολή (π.χ. του σ, του j, του F, του ν και των οδοντικών πριν από σ), ανάπτυξη, μετάθεση του j και συγχώνευση σε ξ, ψ, σσ, ττ, ζ.
Ακόμη αφομοίωση, ανομοίωση με τροπή ή με αποβολή (και απλολογία) και τροπές όπως ο συμπνευματισμός· στο τέλος ένας συνοπτικός πίνακας συνοψίζει τις αλλαγές.
Η συναίρεση ενώνει δύο φωνήεντα που βρίσκονται μέσα στην ίδια λέξη. Η κράση ενώνει το τελικό φωνήεν μιας λέξης με το αρχικό της επόμενης και σημειώνεται με κορωνίδα.
Πότε μπαίνει το ευφωνικό ν;
Μπαίνει πριν από φωνήεν σε τύπους που τελειώνουν σε -σι, σε τρίτα ενικά πρόσωπα ρημάτων σε -ε και στο ἐστί, για να αποφευχθεί η χασμωδία.
Γιατί λέμε ἀφ᾽ ἡμῶν και όχι ἀπ᾽ ἡμῶν;
Γιατί μετά την έκθλιψη μένει ψιλόπνοο (κ, π, τ), και όταν η επόμενη λέξη έχει δασεία, αυτό γίνεται το αντίστοιχο δασύπνοο (χ, φ, θ).
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.