Το κεφάλαιο διδάσκει τους τρεις τόνους και τους κανόνες τονισμού της αρχαίας, τις άτονες και τις εγκλιτικές λέξεις, την ψιλή και τη δασεία, και τα βοηθητικά σημεία και τα σημεία στίξης (§ 35-50).
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Οι τόνοι είναι τρεις: οξεία, βαρεία, περισπωμένη· κατά τη θέση και το είδος του τόνου η λέξη λέγεται οξύτονη, παροξύτονη, προπαροξύτονη, περισπώμενη, προπερισπώμενη ή βαρύτονη.
Γενικοί κανόνες: ο τόνος δεν ανεβαίνει πάνω από την προπαραλήγουσα, και αν η λήγουσα είναι μακρόχρονη δεν τονίζεται η προπαραλήγουσα.
Η προπαραλήγουσα και κάθε βραχύχρονη συλλαβή παίρνουν πάντα οξεία· η μακρόχρονη παραλήγουσα παίρνει περισπωμένη μόνο πριν από βραχύχρονη λήγουσα.
Ειδικοί κανόνες: οι μακροκατάληκτες γενικές και δοτικές που τονίζονται στη λήγουσα περισπώνται, ο τόνος των πτωτικών μένει στη συλλαβή της ονομαστικής όσο το επιτρέπει η λήγουσα, και στα σύνθετα ο τόνος ανεβαίνει.
Δέκα μονοσύλλαβες λέξεις είναι άτονες, ενώ τα εγκλιτικά χάνουν τον τόνο τους ή τον στέλνουν ως οξεία στην προηγούμενη λέξη.
Κάθε λέξη που αρχίζει από φωνήεν, δίφθογγο ή ρ παίρνει πνεύμα, ψιλή ή δασεία· ο τόνος και το πνεύμα μπαίνουν στο δεύτερο φωνήεν των κύριων διφθόγγων.
Βοηθητικά σημεία είναι η υποδιαστολή, τα διαλυτικά, η απόστροφος, η κορωνίδα και το ενωτικό· ακολουθούν τα σημεία στίξης και η χρήση τους.
Πότε η μακρόχρονη παραλήγουσα παίρνει περισπωμένη;
Όταν τονίζεται και η λήγουσα είναι βραχύχρονη. Αν η λήγουσα είναι μακρόχρονη, παίρνει οξεία.
Ποιες λέξεις παίρνουν δασεία;
Όσες αρχίζουν από υ ή ρ, τα άρθρα ὁ, ἡ, οἱ, αἱ, οι αναφορικές αντωνυμίες, πολλοί σύνδεσμοι όπως ἵνα, ὅτι, ὥστε, τα αριθμητικά εἷς, ἕξ, ἑπτά, ἑκατόν και ένας κατάλογος λέξεων που πρέπει να μάθουμε. Οι περισσότερες άλλες παίρνουν ψιλή.
Πότε γράφουμε βαρεία αντί για οξεία;
Μόνο στη λήγουσα, όταν δεν ακολουθεί σημείο στίξης ή εγκλιτική λέξη.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.